W dziesiątej edycji konkursu SONATINA wyłoniliśmy 76 laureatek i laureatów znajdujących się na początku kariery naukowej. Otrzymają łącznie ponad 60 mln zł na dalszy rozwój, w tym na prowadzenie badań podstawowych lub aplikacyjnych, zatrudnienie na pełny etat, oraz staże zagraniczne.
W konkursie SONATINA 10 o finansowanie mogły ubiegać się osoby ze stopniem doktora, uzyskanym w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 15 maja 2026 r. To badaczki i badacze, którzy dopiero rozpoczynają kariery i aktywnie szukają swojego miejsca w nauce. Granty SONATINA wspomagają ich na tym etapie, m.in. poprzez zapewnienie środków na zatrudnienie dla kierownika projektu na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze, na cały okres realizacji projektu. Miejscem realizacji projektu i zatrudnienia kierownika nie może być podmiot, w którym uzyskał on stopień doktora. W tej edycji konkursu pojawił się dodatkowy wymóg: podmiot zatrudniający musi mieć co najmniej jedną dyscyplinę z nadaną kategorią naukową.
Grant SONATINA może trwać 24 lub 36 miesięcy. Jego ważną częścią jest staż zagraniczny trwający od 3 do 6 miesięcy, który umożliwia początkującym badaczkom i badaczom zdobycie wiedzy i doświadczenia podczas pobytu w wysokiej jakości zagranicznych ośrodkach naukowych. Koszty tych staży po raz pierwszy pokryje Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej.
Statystyki
Liczba wniosków składanych w konkursie SONATINA cały czas rośnie, podobnie jak w pozostałych konkursach NCN. W ciągu ostatnich pięciu lat zaobserwowaliśmy wzrost o ponad 100% – w szóstej edycji SONATINY otrzymaliśmy 157 wniosków o łącznej wartości niemal 106 mln zł, a w obecnie rozstrzygniętej dziesiątej edycji – aż 333 wnioski na kwotę ponad 263 mln zł. Finansowanie pięć lat temu otrzymały 32 wnioski o wartości 22,4 mln zł, teraz – 76 wniosków o łącznym budżecie ponad 60 mln zł.
W ciągu pięciu lat i pięciu edycji konkursu SONATINA:
- liczba wniosków podwoiła się,
- wartość złożonych wniosków wzrosła niemal 2,5-krotnie, co jest m.in. efektem wzrostu kosztów prowadzenia badań,
- liczba finansowanych wniosków wzrosła również niemal 2,5-krotnie,
- nakłady NCN na ich finansowanie wzrosły 2,67 razy.
Wskaźnik sukcesu w konkursach SONATINA w ciągu ostatnich pięciu lat wahał się w przedziale 20 – 23%. Tylko raz, w roku 2024, zanotowaliśmy istotny spadek, do poziomu niespełna 16%, związany z sytuacją budżetową NCN. Sytuację zmieniło przekazanie NCN przez premiera RP papierów skarbowych o nominalnej wartości 500 mln zł pod koniec 2024 roku. Środki z obligacji wraz z odsetkami zasilą budżety konkursów w latach 2026-2028, przede wszystkim tych kierowanych do naukowczyń i naukowców na wczesnych etapach kariery.
| SONATINA 10 (2026) | SONATINA 9 (2025) | SONATINA 8 (2024) | SONATINA 7 (2023) | SONATINA 6 (2022) | |
|---|---|---|---|---|---|
| Wnioski złożone | 333 | 249 | 236 | 185 | 157 |
| Wartość wniosków złożonych | 263 238 601 zł | 216 600 560 zł | 196 943 317 zł | 149 244 501 zł | 105 923 055 zł |
| Wnioski finansowane | 76 | 50 | 35 | 38 | 32 |
| Wartość wniosków finansowanych | 60 179 835 zł | 44 738 037 zł | 31 340 469 zł | 32 081 958 zł | 22 371 939 zł |
| Liczbowy wskaźnik sukcesu | 22,82% | 20,08% | 14,83% | 20,54% | 20,38% |
| Finansowy wskaźnik sukcesu | 22,86% | 20,65% | 15,91% | 21,50% | 21,12% |
Torfowiska, hydrożele i milczenie konstytucji – nad czym będą pracować laureaci?
Wśród laureatów SONATINY w grupie nauk humanistycznych, społecznych i o sztuce jest dr Marta Michalska, która w Instytucie Historii im. Tadeusza Manteuffla przeprowadzi badania nad narracjami o walce z hałasem w okresie II Rzeczypospolitej. Badaczka pochyli się nad dźwiękami przeszłości generowanymi przez życie codzienne w okresie międzywojennym, ich natężeniem oraz odczuwalnym poziomem hałasu. Punktem odniesienia dla jej prac będzie slogan o „walce z hałasem”, wszechobecny w polskich gazetach z okresu międzywojennego. Dr Anna Mędrzecka-Stefańska na Politechnice Wrocławskiej zrealizuje badania nad procesem kształtowania się języka nowoczesnej poezji polskiej w szczególnym czasie – kiedy Polska nie istniała jako Państwo, a twórczość literacka rozwijała się w trzech zaborach oraz na emigracji. W projekcie powstanie zrównoważony korpus tekstów poetyckich z XIX wieku, w tym autorstwa kobiet, który zostanie następnie przeanalizowany z wykorzystaniem metod cyfrowych na trzech poziomach: słownictwa, stylu oraz wersyfikacji. Dr Dominik Łukowiak na Uniwersytecie Warszawskim przeprowadzi badania nad problematyką milczenia konstytucji, czyli sytuacji, w której ustawa zasadnicza pomija pewne kwestie milczeniem. Taki stan prawny bywa trudny w interpretacji – brak wyraźnych przepisów można potraktować zarówno jako lukę w prawie, jak i celowe pozostawienie danego obszaru do decyzji kompetentnych organów lub instytucji. Celem projektu dra Łukowiaka jest opracowanie spójnego modelu analizy milczenia konstytucji jako odrębnej kategorii interpretacyjnej, który może przyczynić się do zwiększenia przejrzystości i przewidywalności orzecznictwa.
W grupie nauk o życiu (NZ) w gronie laureatów znalazł się dr Mateusz Wdowiak, który na Uniwersytecie Warszawskim będzie pracować nad nowymi strategiami zwalczania patogenów wobec ich rosnącej lekooporności. Przedmiotem jego badań będą peptydy przeciwdrobnoustrojowe, niewielkie, naturalnie występujące cząsteczki stanowiące element układu odpornościowego wielu organizmów, które eliminują drobnoustroje poprzez destabilizację ich osłon komórkowych. Ich ograniczeniem jest obecnie niska stabilność w organizmie człowieka. Celem projektu będzie opracowanie bardziej stabilnych i skutecznych peptydów w postaci analogów zbudowanych z D-aminokwasów oraz ich stabilizowanych wariantów zszywanych wewnątrzcząsteczkowo. Dr Kamila Urbańczyk w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym we Wrocławiu zrealizuje grant SONATINA, w ramach którego przeprowadzi wieloośrodkowe badanie oceniające kompleksowe usługi farmacji klinicznej u pacjentów hospitalizowanych. Niewłaściwe stosowanie leków, działania niepożądane lub interakcje między lekami co roku przyczyniają się do dużej liczby powikłań oraz hospitalizacji. Dr Urbańczyk przyjrzy się możliwościom poprawy bezpieczeństwa farmakoterapii u pacjentów chirurgicznych, którzy w szpitalu otrzymują leki związane z przebytym zabiegiem lub operacją, kontynuują leczenie w domu, a często jednocześnie przyjmują leki w przebiegu chorób przewlekłych. Badanie obejmie ponad 700 pacjentów w ośmiu szpitalach w Polsce. Celem projektu jest ocena skuteczności modelu opieki zdrowotnej znanego jako Integrated Medicines Management (IMM) czyli zintegrowany system zarządzania farmakoterapią, w którym farmaceuta kliniczny uczestniczy w opiece nad pacjentem przez cały okres hospitalizacji. Dr Łukasz Witucki na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu przyjrzy się możliwym czynnikom wpływającym na rozwój choroby Alzheimera, nieuleczalnej i najczęstszej postaci otępienia, prowadzącej do stopniowej utraty pamięci, zdolności poznawczych i samodzielności. Ostatnie badania wskazują, że istotnym czynnikiem rozwoju tej choroby mogą być zaburzenia metaboliczne. Jednym z najlepiej udokumentowanych czynników ryzyka jest podwyższony poziom homocysteiny we krwi, która ulega przekształceniu w tioloakton homocysteiny, cząsteczkę uszkadzającą białka. Jednym z enzymów eliminujących tę cząsteczkę jest BPHL. Dr Witecki w swoim projekcie sprawdzi, jaką rolę pełni w mózgu ten enzym oraz w jaki sposób może być wykorzystany w diagnostyce lub opracowaniu terapii w przebiegu chorób neurodegeneracyjnych.
W grupie nauk ścisłych i technicznych (ST) grant SONATINA otrzymała m.in. dr Adrianna Kaczmarska-Król, która na Politechnice Lubelskiej będzie pracować nad materiałami wspierającymi proces regeneracji tkanek oraz leczenie trudno gojących się ran. Skupi się na hydrożelach – miękkich, silnie uwodnionych strukturach, które mogą utrzymywać wilgotne środowisko rany, chronić ją przed czynnikami zewnętrznymi oraz pełnić funkcję nośników leków. Hydrożele stosowane obecnie często są mechanicznie niestabilne, trudno jest kontrolować przebieg procesu uwalniania z nich leków. Dr Kaczmarska-Król będzie pracować nad nowym typem hydrożeli, opartym na połączeniu naturalnych polisacharydów z materiałem mineralnym, oraz sprawdzi potencjał jego zastosowania w medycynie. Laureatką SONATINY w grupie ST została również dr inż. Julia Mazurków, która w Instytucie Chemii Fizycznej Polskiej Akademii Nauk będzie pracować nad strategią wykrywania w środowisku obecności związków organicznych zawierających grupę nitrową. Związki te są wykorzystywane w wielu sektorach przemysłu, a także w działalności militarnej i w przebiegu konfliktów zbrojnych. W konsekwencji są często obecne jako zanieczyszczenia w glebie, wodach gruntowych oraz wodach powierzchniowych, jednak ich wykrycie wciąż pozostaje wyzwaniem. Dr inż. Mazurków zaproponuje modyfikację techniki analitycznej SERS (powierzchniowo wzmocnionej spektroskopii Ramana) w połączeniu z elektrochemią, aby zwiększyć wykrywalność związków z grupą nitrową w środowisku. Badania będą mieć charakter interdyscyplinarny, połączą chemię analityczną, inżynierię materiałową, kryminalistykę i naukę o zrównoważonym rozwoju. Dr inż. Sebastian Kuśmierz zrealizuje na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie badania nad torfowiskami. Powszechnie uważa się, że odbudowa torfowisk pomaga w walce ze zmianami klimatycznymi, ponieważ są one naturalnymi magazynami węgla i pomagają ograniczyć emisję CO2 do atmosfery. Nowe badania pokazują jednak, że odbudowa torfowisk może zwiększać emisję tlenku diazotu (N2O), gazu cieplarnianego o niemal 300 razy większym potencjale tworzenia efektu cieplarnianego niż CO2. W swoim projekcie dr inż. Kuśmierz sprawdzi, w jakich warunkach odtwarzanie torfowisk niesie ze sobą oczekiwane korzyści. Skupi się na torfowiskach bogatych w substancje organiczne i składniki odżywcze, analizując czynniki sprzyjające emisji N2O oraz sposoby ich ograniczania.
Tematy wszystkich projektów zakwalifikowanych do finansowania oraz ich opisy popularnonaukowe są dostępne na listach rankingowych SONATINA 10.
Jak wyłoniono laureatów?
Wnioski były oceniane zgodnie ze sprawdzoną dwuetapową procedurą peer-review, w której główną rolę odgrywają zespoły ekspertów wybrane przez Radę NCN, z uwzględnieniem opinii ekspertów zewnętrznych. W przypadku konkursu SONATINA 10 dodatkowo na drugim etapie oceny kierownik projektu odbył rozmowę kwalifikacyjną w języku angielskim, w krakowskiej siedzibie NCN, a jej wyniki zostały uwzględnione przez zespół ekspertów przy ustaleniu ostatecznej oceny wniosku. Eksperci oceniali m.in. poziom naukowy i nowatorski charakter badań, możliwość realizacji planowanych badań i ich wpływ na rozwój dyscypliny naukowej, kwalifikacje i osiągnięcia kierownika projektu (w tym publikacje w renomowanych czasopismach), a także zasadność wyboru podmiotu i miejsca odbycia stażu.