Naukowcy z Uniwersytetu Jagiellońskiego we współpracy z partnerami z Belgii-Flandrii zrealizują międzynarodowe badania dotyczące monitorowania przez mózg rezultatów działań człowieka oraz przetwarzania informacji zwrotnej. Na realizację badań otrzymali grant OPUS LAP o wartości 1,5 mln zł.

Polski zespół pod kierownictwem dr hab. Magdaleny Sendereckiej, prof. UJ zrealizuje projekt we współpracy z zespołem pod kierownictwem prof. Gillesa Pourtois z belgijskiego Uniwersytetu w Gandawie. Obiektem ich badań będzie ludzki mózg. Ma on zdolność stałego monitorowanie rezultatów działań oraz przetwarzania informacji zwrotnej, co ma kluczowe znaczenie dla procesów uczenia się i dostosowywania ludzkiego zachowania do zmiennego otoczenia. Polscy i belgijscy naukowcy chcą sprawdzić, czy te procesy są zależne od motywacji oraz uczenia się. W tym celu wykorzystają elektroencefalografię (EEG), metodę diagnostyczną umożliwiającą zbadanie zmian w aktywności elektrycznej mózgu, przeprowadzając szeroko zakrojone badania z udziałem ponad 200 osób w Polsce i Belgii-Flandrii. Wyniki ich współpracy mogą dostarczyć cennych informacji o tym, jak osoby o różnych profilach psychologicznych reagują na informacje o sukcesach i porażkach, co może w dalszej perspektywie otworzyć drogę do opracowania sposobów na bardziej efektywne uczenie się i lepsze radzenie sobie z wyzwaniami.

Jak wyłoniono laureatów?

Projekt był oceniany zgodnie z lead agency procedure. LAP to standard stosowany w europejskich instytucjach finansujących naukę, który ułatwia międzynarodowym zespołom badawczym ubieganie się o środki na realizację wspólnych projektów oraz usprawnia proces oceny wniosków przez instytucje finansujące badania. Wniosek przeszedł pełen proces oceny tylko w jednym kraju, w tym przypadku w Polsce, i był przeprowadzony przez Narodowe Centrum Nauki. Wyniki tej oceny zostały zaakceptowane przez Research Foundation – Flanders (FWO), która przyznała na tej podstawie środki zespołowi belgijskiemu.

Opublikowane dziś wyniki dotyczą wyłącznie bilateralnych projektów z udziałem zespołów z Polski i Belgii-Flandrii. W procesie akceptacji nadal pozostają wnioski OPUS LAP zakładające współpracę dwustronną lub trójstronną z udziałem partnerów ze Słowenii, Niemiec, Szwajcarii i Luksemburga. Wyniki zostaną opublikowane po zatwierdzeniu przez agencje partnerskie z odpowiednich krajów.

Grono laureatów dziesiątej edycji konkursu na małe granty NCN powiększyło się o 69 osób. Będą pracować m.in. nad nowymi formami podawania leków przeciwgrzybiczych, dostępnością architektoniczną zabytkowych budynków czy właściwościami mechanicznymi stopów aluminium. Przedstawiamy wyniki dla wniosków złożonych w kwietniu. 

W konkursie MINIATURA naukowczynie i naukowcy ze stopniem doktora mogą ubiegać się o finansowanie na realizację działań naukowych. To tzw. małe granty, które mają ułatwić postawienie pierwszych kroków w systemie grantowym i być podstawą do rozwinięcia koncepcji badawczych, a następnie – realizacji pełnowymiarowych projektów badawczych w przyszłości. 

O granty MINIATURA mogą ubiegać się osoby, które uzyskały stopień doktora w okresie od 1 stycznia 2014 roku do dnia złożenia wniosku, mają w swoim dorobku co najmniej jedną pracę opublikowaną lub przyjętą do druku, albo co najmniej jedno dzieło lub dokonanie artystyczne/artystyczno-naukowe i są zatrudnione w jednostce z siedzibą na terenie Polski, na podstawie umowy o pracę. Nie mogą mieć na swoim koncie żadnych grantów NCN. 

Działania można realizować w formie badań wstępnych, kwerend lub wyjazdów o charakterze naukowym. Czas trwania działania to maksymalnie 12 miesięcy, a jego budżet musi zmieścić się w przedziale 5-50 tys. zł. W kosztorysie można ująć wszystkie wydatki niezbędne do realizacji działania oraz koszt zaangażowania mentora. Więcej o mentoringu NCN. 

Grant MINIATURA można otrzymać tylko raz.

Nad czym będą pracować laureaci?

Wnioski w konkursie MINIATURA są oceniane na bieżąco, a wyniki publikowane w interwałach miesięcznych. Dzisiejsi laureaci zostali wyłonieni spośród 175 wniosków złożonych do NCN w kwietniu. Finansowanie otrzymało 69 działań, o łącznej wartości niemal 2,7 mln zł. Większość, bo aż 61 zaplanowanych działań obejmuje badania wstępne, wyjazdy badawcze odbędzie 15 osób, kwerendy zaplanowało 7 osób. Dokładnie 11 działań będzie realizowanych w więcej niż jednej z możliwych form. 

W grupie nauk humanistycznych, społecznych i o sztuce finansowanie otrzymał m.in. dr Arkadiusz Kozłowski, który na Uniwersytecie Gdańskim zrealizuje badania wstępne dotyczące wykorzystania prób nielosowych i metod uczenia maszynowego do szacowania parametrów populacji skończonych w badaniach ankietowych. Dr inż. Elżbieta Grodzka z Politechniki Wrocławskiej przeanalizuje dostępność architektoniczną budynków zabytkowych dla osób ze szczególnymi potrzebami, na przykładzie wybranych wydziałów architektury w Polsce. Dr Arkadiusz Pietluch z Uniwersytetu Rzeszowskiego przeprowadzi badania mieszane nad związkiem między dobrostanem nauczycieli akademickich kształcących przyszłych nauczycieli języków obcych a dobrostanem przyszłych nauczycieli. 

Wśród działań zakwalifikowanych do finansowania w grupie nauk ścisłych i technicznych znalazł się dr inż. Adam Zwoliński z Politechniki Lubelskiej, który przeprowadzi badania z zakresu inżynierii materiałowej, dotyczące właściwości mechanicznych stopów aluminium w zależności od kierunku i sekwencji nakładania warstw w technologii laserowego napawania drutem. Dr inż. Tomasz Feliks z Politechniki Opolskiej przeprowadzi analizę i walidację minimalno-wariancyjnego sterowania predykcyjnego, sprawdzając możliwości zastosowania inwersji uogólnionych i wydłużenia horyzontu predykcji w celu poprawy odporności sterowania rzeczywistych obiektów przemysłowych. Dr inż. Agnieszka Szuster-Janiaczyk z Politechniki Poznańskiej zrealizuje badania nad wpływem zawartości drobin plastiku w wodzie przeznaczonej do spożycia przez ludzi na jej stabilność biologiczną, przeprowadzając analizę z wykorzystaniem filtracji kaskadowej. 

W grupie nauk o życiu grant otrzymała m.in. dr Katarzyna Olechno z Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, która będzie pracować nad preparatem zawierającym lulikonazol, substancję stosowaną w leczeniu powierzchownych zakażeń grzybiczych skóry. Jej badania skoncentrują się na opracowaniu mukoadhezyjnych bipolimerowych lamelek podpoliczkowych. Badaczka m.in. oceni wpływ sieciowania genipiną na właściwości farmaceutyczne lamelek. Grant otrzymał także dr Roland Wesołowski z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, którego przedmiotem zainteresowania są pierwotniaki bytujące w jelitach człowieka wywołujące chorobę biegunkową – Blastocystis spp. Badacz sprawdzi, w jaki sposób dynamika wydalania tych organizmów oraz molekularna heterogeniczność wpływają na ich wykrywalność. Dr Weronika Galus ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach w trakcie swoich badań przeprowadzi ocenę objętości splotu naczyniówkowego w mózgu i jej związku z markerami immunologicznymi krwi obwodowej u pacjentów ze stwardnieniem rozsianym.

Tematy wszystkich działań zakwalifikowanych do finansowania w konkursie MINIATURA 10 dostępne są na listach rankingowych. 

Lista rankingowa nr 3 w konkursie MINIATURA 10 w .pdf

Finansowanie w grupach nauk:

• nauki humanistyczne, społeczne i o sztuce – 20 działań o łącznej wartości 624 939 zł,
• nauki ścisłe i techniczne – 24 działania o łącznej wartości 894 744 zł,
• nauki o życiu – 25 działań o łącznej wartości 1 171 324 zł.

Łącznie: 69 działań o wartości 2 691 007 zł.

Ostatni miesiąc naboru

To ostatnie dni naboru w konkursie MINIATURA 10 – wnioski przyjmujemy za pośrednictwem systemu OSF już tylko do końca lipca. Wyniki dla wniosków złożonych w tym miesiącu będą znane pod koniec roku.

Z głębokim żalem zawiadamiamy, że w dniu 21 lipca 2026 r. zmarł ks. prof. Andrzej Szostek, wybitny etyk i filozof, profesor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, członek Rady NCN w latach 2010-2018, serdeczny przyjaciel i mentor.

Ks. prof. Andrzej Szostek podczas uroczystości wręczenia Nagrody NCN 2017 Ks. prof. Andrzej Szostek był jednym z najwybitniejszych polskich etyków, niezwykle aktywny w pracy badawczej, dydaktycznej oraz misji duchowej. W trakcie swojej kariery pełnił wiele odpowiedzialnych funkcji. Przez ponad pół wieku był związany z Katolickim Uniwersytetem Lubelskim. W latach 1998-2004 był rektorem uczelni, wcześniej kierował Katedrą Etyki Szczegółowej KUL, przez osiem lat pełnił funkcję prorektora ds. kontaktów z zagranicą, a od 2002 roku do czasu przejścia na emeryturę w 2018 roku był kierownikiem Katedry Etyki KUL. 

Wśród jego zainteresowań badawczych były takie zagadnienia jak racjonalne podstawy etyki, problematyka sumienia, godność osoby, wolność, miłość oraz odpowiedzialność społeczna. Ważnym obszarem jego badań była antropologiczna i etyczna myśl Karola Wojtyły. Na co dzień inspirował i zachęcał do refleksji. Jego dorobek naukowy obejmuje ok. 200 prac. Za działalność naukową i społeczną został uhonorowany licznymi odznaczeniami i nagrodami.

Zasiadał w Radzie NCN przez dwie kadencje, od początku istnienia Narodowego Centrum Nauki do 2018 roku. Brał aktywny udział w tworzeniu podstaw systemu grantowego finansowania badań w Polsce, kształtując ofertę konkursową Centrum, ustalając zasady oceny wniosków oraz realizacji projektów. Jego zaangażowanie i wkład w powstanie oraz rozwój NCN jest nieoceniony. 

Ze smutkiem żegnamy ks. prof. Andrzeja Szostka.

Polityka historyczna nie jest domeną wyłącznie rządów. Prowadzą ją także miasta – stawiają pomniki, nawiązują relacje z zagranicznymi samorządami. Ich działania mogą wzmacniać narrację państwa, modyfikować ją albo działać wbrew niej. Natalia Matiaszczyk, doktorantka z Uniwersytetu Łódzkiego, w projekcie finansowanym w konkursie OPUS 30 zbada politykę historyczną 440 miast liczących ponad 250 tysięcy mieszkańców, w ponad trzydziestu państwach okupowanych w XX wieku przez nazistowskie Niemcy i imperialną Japonię. Interesuje ją, jakimi narzędziami dysponują samorządy i jak ich działania zależą od systemu politycznego i struktury administracyjnej. Pyta też, kiedy miasta mogą pełnić rolę aktorów pojednania. Wcześniej, w projekcie finansowanym w konkursie PRELUDIUM, badała południowokoreańskie miasta i ich politykę historyczną wobec Japonii. Prowadziła również badania ankietowe w około osiemdziesięciu polskich miastach.

Natalia Matiaszczyk, fot. archiwum prywatne Natalia Matiaszczyk pierwszy artykuł naukowy opublikowała w trakcie studiów licencjackich. Jest jedną z ponad czterdziestu osób w historii konkursów NCN, które otrzymały grant OPUS przed uzyskaniem stopnia doktora. Jej projekt był na drugim miejscu listy rankingowej w panelu HS5. – To konsekwencja kilku lat pracy naukowej – mówi laureatka. – Recenzenci zwrócili uwagę, że mam doświadczenie w prowadzeniu projektów, a sam projekt jest ambitny i ważny dla nauk społecznych. Uznali, że mój dorobek daje szansę na jego skuteczną realizację.

O tym, jak miasta opowiadają własną historię, rozmawiamy z badaczką w cyklu #rozmowaNCN.

Anna Korzekwa-Józefowicz: Najbardziej oczywiste skojarzenia z polityką historyczną prowadzoną przez miasta, to stawianie pomników i nazewnictwo ulic. Jak jeszcze pamiętają o swojej przeszłości?

Natalia Matiaszczyk: Pomniki i miejsca pamięci są rzeczywiście jednymi z najpopularniejszych narzędzi. Ważne są także uroczystości: święta państwowe i lokalne, rocznice ważne dla tożsamości. Ale spektrum jest szersze. Miasta mogą samodzielnie tworzyć duże lokalne muzea, bez wsparcia władz krajowych i bez środków zewnętrznych. Mogą prowadzić własne badania historyczne, organizować konferencje i warsztaty. Mogą prowadzić programy edukacyjne dla mieszkańców, a jeśli prawo krajowe pozwala, także własne programy dla dzieci w szkołach podstawowych i średnich.

To wymiar lokalny. Drugi to wymiar międzynarodowy – dyplomacja miejska, kierowana do zagranicznych samorządów. To mogą być rozmowy i działania na rzecz pojednania z państwem, z którym dzieli nas trudna przeszłość. Mogą to być wydarzenia dla dzieci i młodzieży czy wymiany studentów skupione na kwestiach historycznych. Mogą to być również działania negatywne lub konfrontacyjne, jak prezentowanie nacjonalistycznych stanowisk czy demonstracyjne zawieszanie relacji z powodu odmiennych interpretacji przeszłości.

Lokalna pamięć bywa inna od tej oficjalnej, państwowej?

Lokalne tożsamości są często inne niż te, które budują władze krajowe. Polityka historyczna na poziomie krajowym zawsze będzie jakoś uproszczona. Działania lokalne są najbliżej społeczności i nie są zunifikowane tak jak na poziomie krajowym. 

Nie tylko inne państwo inaczej pamięta te same wydarzenia – nawet w jednym państwie pamiętamy to samo inaczej. Przykładowo, pamięć o II wojnie światowej jest inna w Łodzi, inna w Warszawie, inna na Podlasiu, inna na Kaszubach czy na Śląsku. Mam wrażenie, że w polskim społeczeństwie często nam tej świadomości brakuje. Nie ma czegoś takiego jak jedna pamięć o II wojnie światowej, ta pamięć jest różna w każdym regionie kraju.

Które z polskich miast prowadzi aktywną politykę historyczną?

Jednym z najbardziej aktywnych ośrodków jest Wrocław – i lokalnie, i międzynarodowo. Wrocław nawiązał relacje z Bredą, bo w tym holenderskim mieście żywa jest pamięć o wyzwoleniu miasta w 1944 roku przez polskie oddziały. Upamiętnia też generała Stanisława Maczka, i robi to właśnie w wymiarze międzynarodowym.

W badaniach ankietowych, które prowadziłam, relatywnie sporo polskich miast wskazywało, że celem ich działań jest budowanie pojednania z niemieckimi miastami partnerskimi i dążenie do wzajemnego zrozumienia i szacunku.

Wspomniała Pani, że polityka historyczna miast może też stać w kontrze do państwowej narracji.

Jeden z kilku pomników w Gwangju upamiętniający kobiety pocieszycielki, fot. archiwum prywatne Natalii Matiaszczyk Chyba najbardziej wyrazisty przykład, jaki znam, to miasto Hwaseong w Korei Południowej, gdzie prowadziłam badania terenowe dotyczące lokalnej polityki historycznej wobec Japonii.

Hwaseong postanowiło nagłaśniać temat japońskich zbrodni na tak zwanych kobietach pocieszycielkach, czyli kobietach i dziewczynkach wykorzystywanych seksualnie przez armię imperialnej Japonii. Liczbę ofiar szacuje się na 300, czasem do 400 tysięcy, z czego większość miały stanowić Koreanki. Dla rządu krajowego Korei jest to temat ważny jedynie w relacjach z Japonią, do szerszego odbiorcy międzynarodowego kompletnie go nie komunikują.

Hwaseong wybudowało za granicą pomniki upamiętniające te kobiety – w Chinach, Kanadzie i Australii. Kilka innych koreańskich miast zaczęło działać podobnie i takie upamiętnienia powstały również na przykład w Niemczech. Pomnik postawiony w zagranicznym samorządzie tworzy stałe miejsce w przestrzeni miejskiej o konkretnym znaczeniu symbolicznym, ale też emocjonalnym. 

Początkowo to działanie miasta było elementem sprzeciwu wobec polityki krajowej. Pierwsze aktywności miały miejsce w latach 2015/2016, kiedy władze Korei próbowały ten temat w relacjach z Japonią wyciszyć. Hwaseong uznało, że takie podejście jest wbrew koreańskim interesom, wbrew szacunkowi wobec ofiar i pamięci o nich. Stawiało te pomniki całkowicie bez wsparcia władz krajowych, po prostu w kontrze do ich polityki historycznej.

Badała pani miasta w Polsce i w Korei, nowy projekt obejmuje kolejnych 440 miast w Europie i Azji, w państwach dawniej okupowanych przez Niemcy i Japonię.  Chodzi o sprawdzenie, jak lokalne władze odnajdują się w tak różnych realiach politycznych?

Chcę przekrojowo sprawdzić polityki historyczne miast w państwach, które były ofiarami dwóch z najbardziej tragicznych reżimów okupacyjnych XX wieku. Taki dobór pozwala jednocześnie sprawdzić, jak miasta zachowują się w różnych kontekstach. W puli są miasta z państw demokratycznych i niedemokratycznych, zdecentralizowanych i mocno scentralizowanych, unitarnych i federalnych. Zobaczę, jak konkretne uwarunkowania wpływają na to, czy ta polityka jest bardziej czy mniej aktywna. Czy miasta działają w kierunku pojednania, czy przeciwnie, idą w bardziej skrajne nacjonalistyczne stanowiska niż rządy krajowe.

Jak będą przebiegały te badania? 

Gunsan: jedyna w całym kraju działająca świątynia buddyjska z czasów japońskiej okupacji Korei, fot. archiwum prywatne Natalii Matiaszczyk Zacznę od ankiet, które przeanalizuję później głównie z wykorzystaniem metod ilościowych. Na bazie wyników wybiorę trzy miasta w Europie i trzy miasta w Azji. W każdym z nich przeprowadzę kompleksowe badania terenowe, czyli analizę miejsc pamięci i narracji, które są tam prezentowane, oraz wywiady z urzędnikami i innymi osobami zaangażowanymi w politykę historyczną. Będę pytać o to, jak są podejmowane decyzje i dlaczego takie, a nie inne, o motywacje, o problemy i wyzwania oraz współpracę z władzami krajowymi – czy ta współpraca jest, czy jej nie ma, czy władze krajowe próbują ograniczać działania lokalne. A potem zestawię badania ankietowe ze szczegółowymi studiami przypadku.

Pamięć jest relacyjna, obejmuje dwie strony. Ankiety obejmują tylko państwa okupowane czy również dawnych agresorów?

Ankiety zrobię w państwach ofiarach. Natomiast gdy wybiorę miasta do studiów przypadku, chcę się kontaktować także z ich miastami partnerskimi w Niemczech i Japonii, żeby zobaczyć ich perspektywę. Ten sam model zastosowałam także w poprzednich badaniach dotyczących miast koreańskich.

Ile odpowiedzi w badaniu ankietowym uzna pani za sukces? Podejrzewam, że przy takiej skali projektu zebranie danych będzie bardzo dużym wyzwaniem. 

Jeśli udałoby się zebrać chociaż połowę, to byłoby już całkiem dobrze. W uzyskiwaniu danych w Europie pomaga też dostęp do informacji publicznej, który jest wykorzystywany także w badaniach. W ten sposób można podnieść wskaźnik odpowiedzi.

Wspomniała pani, że badania obejmą również kraje niedemokratyczne. Gdzie spodziewa się pani największych trudności w prowadzeniu badań?

W miastach chińskich. Po pierwsze dlatego, że jest ich dużo, po drugie, że może być problem z dostępnością informacji i responsywnością. Same Chiny wydają się jednak bardzo ciekawe: to państwo totalitarne, a mimo to samorządy mają pewnego rodzaju niewielką przestrzeń do własnych działań upamiętniających. Więc to może być największe wyzwanie w projekcie, ale jednocześnie mogą tam wyjść najciekawsze wyniki.

W części państw azjatyckich mechanizmy dostępu do informacji publicznej istnieją, w innych nie, więc wiem, że to może być wyzwanie. Dlatego też czas na ankiety jest w projekcie dość długi, trwa ponad rok, żebym mogła zebrać te dane i je przeanalizować.

To jest projekt o przeszłości, ale i wychylony w przyszłość. Co chciałaby pani, żeby ten projekt zmieniał?

Przede wszystkim chcę pokazać, że samorządy są istotnymi aktorami polityki historycznej. Są najbliżej społeczności lokalnych i najlepiej rozumieją lokalne uwarunkowania i pamięć. Każda ich decyzja wpływa na to, jak mieszkańcy i osoby odwiedzające miejsca pamięci postrzegają wydarzenia z przeszłości. A to przekłada się na postrzeganie własnego narodu, własnej historii, bieżącej polityki, ale także innego narodu, z którym mamy trudne relacje. Władze lokalne wpływają na budowanie pamięci i tożsamości, a ta przekłada się na to, jakie podejmujemy decyzje.

Narodowe Centrum Nauki planuje ogłoszenie nowych konkursów we współpracy z hiszpańską Agencia Estatal de Investigación (AEI), które otworzą przed polskimi badaczkami i badaczami możliwość finansowania projektów bilateralnych realizowanych wspólnie z partnerami z Hiszpanii.

Na początku lipca NCN oraz AEI podpisały Memorandum of Understanding określające ramy współpracy między obiema instytucjami. Planowane konkursy:

• OPUS 32+LAP/Weave, w którym rolę agencji wiodącej pełnić będzie Narodowe Centrum Nauki;
• FLAMENCO, w którym rolę agencji wiodącej pełnić będzie Agencia Estatal de Investigación.

Wspólne konkursy będą realizowane zgodnie z procedurą agencji wiodącej. Oznacza to, że projekty badawcze będą podlegały ocenie merytorycznej tylko w jednej instytucji – agencji wiodącej – właściwej dla jednego z zespołów uczestniczących w projekcie, w ramach konkursu stanowiącego element jej oferty. Po zakończeniu procesu oceny agencja wiodąca przekaże instytucji partnerskiej do akceptacji listę projektów rekomendowanych do finansowania.

W konkursach będzie można składać wnioski o finansowanie badań podstawowych w dowolnej dyscyplinie naukowej określonej w jednym z 26 paneli Narodowego Centrum Nauki.

Pierwsze FLAMENCO

Już w sierpniu wspólnie z AEI ogłosimy pierwszą edycję konkursu FLAMENCO, skierowanego do polskich zespołów badawczych, które planują realizację projektów we współpracy z zespołami z Hiszpanii.

Warunki przystąpienia do konkursu:

• Wnioski powinny obejmować badania podstawowe i zawierać plan wspólnych badań polsko-hiszpańskich. Projekty obejmujące zakup lub wytworzenie aparatury badawczej lub działalność w ramach sieci naukowych będą finansowane pod warunkiem, że spełniają kryterium badań podstawowych. Projekty polegające wyłącznie na zakupie lub wytworzeniu aparatury badawczej czy działalności w ramach sieci naukowych nie spełniają warunków finansowania i będą odrzucane.
• W konkursie nie będzie udzielana pomoc publiczna.
• W danej edycji konkursów NCN można być wskazanym jako kierownik projektu tylko w jednym wniosku.
• Okres realizacji polsko-hiszpańskich projektów badawczych może wynosić 24, 36, lub 48 miesięcy.
• Z wnioskami o finansowanie przez NCN polskiej części projektu badawczego będą mogły wystąpić podmioty określone w art. 27 ust. 1 pkt 1 –2, 4 - 5 i 7-8 ustawy o Narodowym Centrum Nauki.

Planowany harmonogram konkursu:

• Ogłoszenie konkursu: 24 sierpnia 2026 r.
• Termin składania wniosków wspólnych do AEI: 24 listopada 2026 r.
• Termin składania wniosków krajowych w systemie OSF: w najbliższym możliwym terminie po złożeniu wniosku wspólnego do AEI, nie dłuższym niż 7 dni kalendarzowych
• Ogłoszenie wyników konkursu: listopad 2027 r.
• Początek realizacji projektów badawczych: styczeń 2028 r.

Zapowiedź konkursu ma charakter informacyjny. Szczegółowe warunki zostaną określone w treści oficjalnego ogłoszenia o konkursie.

INFORMACJE KONTAKTOWE

Kontakt po stronie polskiej: NCN

Koordynatorzy:

• Nauk o Życiu: dr Magdalena Wyszkowska-Kolatko
• Nauk Humanistycznych, Społecznych i o Sztuce: dr Katarzyna Bester-Ostrowska
• Nauk Ścisłych i Technicznych: dr inż. Anna Koteja

Kontakt ds. ogólnych:

dr Jadwiga Spyrka

Kontakt po stronie hiszpańskiej: AEI

bilat@aei.gob.es

15 września 2026 r. ogłosimy konkurs OPUS 32, w którym możliwe będzie złożenie wniosków na projekty badawcze realizowane we współpracy międzynarodowej w oparciu o procedurę agencji wiodącej (LAP) w ramach programu Weave. Po raz pierwszy otworzymy tę ścieżkę dla projektów polsko-hiszpańskich. 

Współpraca LAP w konkursie OPUS 32 w programie Weave 

W 2026 r. Narodowe Centrum Nauki kontynuuje współpracę z instytucjami partnerskimi z: 

• Austrii (FWF – Austrian Science Fund),
• Czech (GAČR – Czech Science Foundation),
• Słowenii (ARIS – Slovenian Research and Innovation Agency),
• Szwajcarii (SNSF – Swiss National Science Foundation),
• Niemiec (DFG – German Research Foundation),
• Luksemburga (FNR – Luxembourg National Research Fund),
• Belgii – Flandrii (FWO – Research Foundation – Flanders).

Ponadto, na podstawie porozumienia zawartego między NCN a hiszpańską agencją Agencia Estatal de Investigación del Reino de España (AEI), w konkursie OPUS 32+LAP/Weave będzie można składać wnioski na projekty realizowane we współpracy polsko-hiszpańskiej.

NCN, jako agencja wiodąca, przeprowadzi w ramach konkursu OPUS 32 ocenę merytoryczną wniosków OPUS LAP obejmujących realizację dwu- lub trójstronnych projektów badawczych z udziałem zespołów badawczych z Polski oraz z Austrii, Czech, Słowenii, Niemiec, Szwajcarii, Luksemburga i Belgii-Flandrii w ramach programu Weave oraz wniosków o finansowanie dwustronnych polsko-hiszpańskich projektów badawczych. W przypadku rekomendowania do finansowania, NCN przyznaje środki polskim zespołom badawczym, a właściwe instytucje partnerskie przyznają środki zespołom zagranicznym.

Do konkursu OPUS 32 będą przyjmowane wnioski OPUS LAP:

• przygotowane przez polskie zespoły badawcze we współpracy z zespołami zagranicznymi , zgodnie z wymogami określonymi w ogłoszeniu o konkursie OPUS 32, które zostanie opublikowane na stronie NCN 15 września 2026 r.,
• w dowolnej z dyscyplin naukowych w ramach paneli NCN,
• na realizację badań podstawowych, które nie były i nie są finansowane z NCN ani z innych źródeł,
• w których zaplanowano współpracę naukową opartą na zrównoważonym i komplementarnym wkładzie zespołów badawczych, występujących równolegle o środki finansowe na realizację projektów do właściwych dla nich instytucji finansujących badania w ramach programu Weave oraz w ramach współpracy bilateralnej polsko-hiszpańskiej. Oznacza to, że wkład każdego z zaangażowanych w realizację projektu zespołów jest znaczący i niezbędny, a zaplanowane dla każdego zespołu zadania uzupełniają się i tworzą spójny, wspólny projekt badawczy. Wniosek OPUS LAP, który w ocenie Zespołu Ekspertów nie spełnia tego kryterium, nie może zostać zakwalifikowany do finansowania.

Wnioski OPUS LAP muszą zostać złożone do NCN przez polski zespół badawczy za pośrednictwem systemu OSF, do dnia 15 grudnia 2026 r., do godz. 14:00. Dodatkowo, każdy z zagranicznych zespołów badawczych, zaangażowanych w dany projekt, musi złożyć do właściwej instytucji partnerskiej wniosek o finansowanie w ramach programu Weave, a w przypadku wniosków bilateralnych polsko-hiszpańskich – do agencji AEI. W celu poprawnego złożenia wniosku należy również przekazać do właściwej instytucji partnerskiej komplet wymaganych przez tę instytucję dokumentów, zgodnie z obowiązującymi w niej terminami i zasadami. Jeśli instytucja partnerska wymaga złożenia w swoim systemie kopii wniosku OPUS LAP, po wysłaniu wniosku w systemie OSF należy wygenerować kompletną wersję anglojęzyczną wniosku w formacie PDF i przekazać ją zagranicznemu zespołowi badawczemu. Wersje wniosku OPUS LAP składanego do NCN i do instytucji partnerskiej muszą być identyczne.  

Udostępniliśmy odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące konkursów GRIEG BIS oraz Coordination & Capacity (C&C) Kick-off, realizowanych w ramach programu "Badania podstawowe" IV edycji Funduszy Norweskich i EOG. Zachęcamy również do zapoznania się z prezentacją wykorzystaną podczas webinaru.

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania

Osoby zainteresowane udziałem w konkursach mogą już skorzystać z przygotowanej sekcji Pytania i odpowiedzi (Q&A), w której zebraliśmy wyjaśnienia dotyczące najważniejszych zagadnień związanych z przygotowaniem i składaniem wniosków.

Sekcja Pytania i odpowiedzi została opracowana na podstawie pytań zadanych przez uczestników webinaru informacyjnego, który odbył się 8 lipca 2026 r. Spotkanie poświęcone było konkursom GRIEG BIS oraz C&C Kick-off, ogłoszonym w ramach programu "Badania podstawowe". W webinarze uczestniczyło ponad 400 przedstawicieli polskich organizacji badawczych zainteresowanych udziałem w konkursach.

Podczas spotkania pracownicy Narodowego Centrum Nauki przedstawili najważniejsze informacje dotyczące obu konkursów, w tym zasady kwalifikowalności wnioskodawców i partnerów, wymagania dotyczące partnerstw międzynarodowych, budżetu projektów, procedury składania wniosków oraz procesu ich oceny. Zaprezentowano również narzędzie matchmakingowe wspierające nawiązywanie współpracy z partnerami z Państw Darczyńców.

Prof. Krzysztof Jóźwiak i prof. José Manuel Fernández de Labastida podpisują MoU Polskie badaczki i badacze już wkrótce zyskają nową możliwość finansowania współpracy z zespołami z Hiszpanii. Narodowe Centrum Nauki rozpoczęło przygotowania do ogłoszenia konkursów bilateralnych we współpracy z Agencia Estatal de Investigación.

AEI to hiszpańska agencja rządowa, która finansuje badania we wszystkich dyscyplinach nauki. Pomysł uruchomienia wspólnych konkursów jest efektem wielomiesięcznych rozmów prowadzonych przez NCN i AEI na temat zacieśnienia współpracy naukowej pomiędzy Polską i Hiszpanią. Obie agencje łączy podobna misja wspierania badań podstawowych oraz przekonanie, że międzynarodowe projekty badawcze stanowią ważny impuls dla rozwoju nauki i budowania trwałych relacji między ośrodkami badawczymi obu krajów.

Rozmowy dotyczące uruchomienia wspólnego konkursu na polsko-hiszpańskie projekty badawcze są również odpowiedzią na rosnące zainteresowanie naukowców z obu krajów współpracą międzynarodową oraz potrzebę tworzenia nowych możliwości realizacji ambitnych projektów badawczych.

Na początku lipca NCN i AEI podpisały Memorandum of Understanding, określające wspólne cele i ramy współpracy. Dokument został podpisany przez dyrektora Narodowego Centrum Nauki, prof. Krzysztofa Jóźwiaka, oraz dyrektora Agencia Estatal de Investigación, prof. José Manuela Fernándeza de Labastidę. 

Przedstawiciele NCN i AEI Przedstawiciele obu agencji spotkali się w Madrycie, aby wypracować podstawy do rozwijania dalszej współpracy między obiema instytucjami. Podczas dwudniowych rozmów omówili założenia przyszłych wspólnych konkursów bilateralnych, które umożliwią badaczom z Polski i Hiszpanii ubieganie się o finansowanie wspólnych projektów badawczych. Dyskusje dotyczyły również doprecyzowania procedur organizacyjnych i zasad oceny wniosków, tak aby przyszłe konkursy były jak najbardziej efektywne i atrakcyjne dla środowisk naukowych obu krajów.

Podpisane memorandum stanowi ważny krok w kierunku zacieśniania współpracy polsko-hiszpańskiej w obszarze badań naukowych. Partnerstwo NCN i AEI ma sprzyjać wymianie wiedzy, budowaniu międzynarodowych zespołów badawczych oraz realizacji ambitnych projektów odpowiadających na najważniejsze wyzwania współczesnej nauki.

Kolejna bohaterka cyklu, Karolina Safarzyńska, bada, dlaczego mimo coraz ostrzejszych polityk klimatycznych emisji nie udaje się obniżyć – i szuka odpowiedzi w tym, jak ludzie wpływają na siebie nawzajem.

Pokolenie NCN to badaczki i badacze, których praca przesuwa granice wiedzy i zmienia nasze życie – poprawia zdrowie, chroni środowisko, rozwija technologie i pogłębia zrozumienie świata.

Karolina Safarzyńska jest profesorką na Wydziale Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego. Zajmuje się ekonomią złożoności i ekonomią behawioralną, a jej modele teoretyczne służą projektowaniu rozwiązań stosowanych w polityce klimatycznej. Doktorat uzyskała na Vrije Universiteit w Amsterdamie, odbyła wizyty badawcze m.in. w Santa Fe Institute – ośrodku, w którym powstała ekonomia złożoności – oraz staże w ONZ, WTO i Banku Światowym. W 2022 roku otrzymała Nagrodę NCN.

Preferencje powstają w sieci

Punktem wyjścia ekonomii złożoności jest założenie odmienne od klasycznego: racjonalność nie jest jedynym sposobem podejmowania decyzji, lecz jednym z wielu trybów działania, który aktywuje się w określonych warunkach. W rzeczywistości ludzie często ulegają błędom poznawczym – na przykład przy zakupie samochodu skupiają się na niskiej cenie zakupu, co wydaje się racjonalne w danej chwili, ale z szerszej perspektywy prowadzi do wyższych kosztów eksploatacji i większych emisji. Najważniejsze jest jednak to, że – jak mówi badaczka – preferencje zmieniają się przede wszystkim w wyniku interakcji społecznych, które ekonomia klasyczna pomija. Żyjemy w świecie sieciowym, w którym docierające zewsząd informacje kształtują preferencje polityczne, zachowania i decyzje zakupowe, i od którego nie da się uciec.

To założenie odróżnia jej podejście od ekonomii głównego nurtu. Klasyczne modele przyjmują stałość preferencji – co, jak zaznacza naukowczyni, jest uproszczeniem, nie opisem rzeczywistości. Modele sieciowe pozwalają natomiast opisywać zjawiska takie jak polaryzacja opinii czy rozprzestrzenianie się mód konsumenckich.

Dlaczego dobre polityki nie działają

Transport w Europie podlega normom emisyjnym i rozwiązaniom wdrażanym na poziomie miast, a mimo to w perspektywie ostatnich dekad pozostaje jedynym dużym sektorem w UE, którego emisje są dziś wyższe niż w 1990 roku. Karolina Safarzyńska tłumaczy ten rozdźwięk odwołaniem do preferencji: ludzie kupują coraz większe samochody, które nawet przy wyższej wydajności spalają więcej paliwa, a wraz z zamożnością rośnie liczba przejazdów i lotów.

Krytyka głównego nurtu dotyczy w jej ujęciu nie samych polityk, lecz założeń, na których się je buduje. Jak twierdzi badaczka, mainstreamowi ekonomiści projektują rozwiązania „eleganckie i efektywne", po czym niepowodzenie ich wdrożenia tłumaczą niedoskonałością świata lub kryzysem politycznym. Naukowczyni odwraca to rozumowanie: skoro polityki są społecznie nieakceptowalne i nie da się ich wprowadzić, to pytanie, dlaczego ludzie je odrzucają, powinno wejść do samego modelu. Ekonomia złożoności bada właśnie to – które rozwiązania okażą się akceptowalne i jak ewoluują preferencje.

Wygoda jako mechanizm klimatyczny

Sednem problemu klimatycznego jest, w ujęciu badaczki, skłonność do wygody – preferencja wpisana w ludzką naturę podobnie jak upodobanie do słodyczy. Na poziomie jednostki dążenie do wygodniejszego życia nie jest niczym nagannym; problem pojawia się dopiero na poziomie zbiorowym, gdy podobne zachowania kumulują się w skali całych społeczeństw. Interesuje ją nie ocena pojedynczych wyborów, lecz to, co wynika z faktu, że wszyscy zachowujemy się w zbliżony sposób.

Ten sam mechanizm dostrzega w modach konsumenckich – rozpowszechnieniu dużych samochodów typu SUV w Europie czy wysokiej liczbie samochodów na mieszkańca w miastach o dobrze rozwiniętej komunikacji publicznej. Rozwiązań szuka nie w apelach do jednostek, lecz w politykach makro: inwestycjach w energię odnawialną i regulacjach ograniczających najbardziej emisyjne zachowania. Jako przykład takiej polityki wskazuje wprowadzany przez holenderskie miasta zakaz reklamy mięsa w przestrzeni publicznej.

Klimat jako problem sieci

Sieciowe spojrzenie na gospodarkę dojrzewało, jak wyjaśnia badaczka, na gruncie analizy kryzysów finansowych – i to tam ekonomia złożoności odniosła największe sukcesy. Kryzys finansowy jest kryzysem sieci: banki pożyczają sobie środki nawzajem, więc spadek wartości aktywów jednej instytucji uniemożliwia jej spłatę zobowiązań i uruchamia ryzyko systemowe. Zagregowane modele z jednym reprezentatywnym podmiotem nie oddają tej dynamiki. Analiza zmian klimatu podąża, zdaniem badaczki, tą samą drogą – choć w polityce klimatycznej ten kierunek dopiero się otwiera.

Skuteczność takiego myślenia ujawniła się, jak przypomina, w czasie pandemii COVID–19, gdy dynamikę zakażeń kształtowała struktura kontaktów społecznych, a nie same wskaźniki zagregowane. Modele epidemiologiczne dobrze przewidywały przebieg pandemii, ale nie to, jak wpływać na zachowania ludzi w sieciach – a od tego zależało jej opanowanie.

Warsztat: sieci agentów zamiast jednej jednostki

Warsztat badawczy Karoliny Safarzyńskiej opiera się na dużych modelach makroekonomicznych. W miejsce jednej wyabstrahowanej jednostki, typowej dla modeli klasycznych, badaczka wprowadza całe sieci agentów, których zachowania coraz częściej kalibruje na danych empirycznych. W jednym z ostatnich projektów jej zespół wykorzystał modele sieciowe i dane dla Austrii, by zbadać, jak konsumenci mogą wpływać na siebie nawzajem w kierunku ograniczenia spożycia mięsa i redukcji emisji.

Wybrane cytaty

Dlaczego mainstream nie widzi całości

Mamy doskonałe polityki zaprojektowane przez mainstreamowych ekonomistów, a emisje cały czas wzrastają. No i oni mówią: „To nie nasza wina, świat jest niedoskonały, my mamy tą doskonałą politykę, ale nie da się jej zaimplementować, to jest kryzys polityczny, nie ekonomiczny". Czy aby na pewno? Dlaczego w tych modelach nie uwzględniamy tego, że ta polityka jest po prostu nieakceptowalna i dlaczego ją cały czas rozważamy jako tą jedyną i optymalną, skoro nie możemy jej wprowadzić?

Ewolucja przeciw klimatowi

To jest właśnie bardzo ciekawe, że pani powiedziała słowo wygoda, ponieważ to jest właśnie coś, z czym najbardziej się zmagamy. Że ewolucja tak jest całkowicie przeciwko nam w tej walce ze zmianami klimatycznymi. My lubimy wygodę i będziemy do niej dążyć. Na poziomie jednostki nie ma w tym nic złego. Ale na poziomie już meta mniej mnie interesuje jednostka, co ona robi, ale bardziej, co wynika z tego, że wszyscy w jakimś takim tandemie zachowujemy się w podobny sposób i jakie z tego wynikają problemy dla klimatu.

Pewien umiar

Jest wiele domen, w których możemy zmienić swoje zachowanie, ale ja nie chcę tutaj być tym moralizatorem, który powie: „Proszę nie jeść mięsa, proszę nie latać samolotem i proszę, nie daj Boże, wsiadać do samochodu". Jest pewien umiar, coś, co możemy wszyscy osiągnąć kolektywnie.

Nauka jako wysiłek zbiorowy

Czasami ta walka o najlepsze publikacje, o najlepsze teorie, o cytowania gdzieś gubi to, że wspólnie pracujemy nad rozwiązaniem problemu, który jest naprawdę skomplikowany i wymaga jakiegoś takiego kolektywnego wysiłku. Byłam rozczarowana, w jaki sposób nauka ewoluuje, będąc bardzo konkurencyjnym systemem opartym o sukces jednostki, który nie sprzyja temu kolektywnemu myśleniu, żeby rozwiązywać globalne problemy.

Przedstawiamy wyniki konkursu OPUS 30+LAP/Weave dla projektów zakładających współpracę dwu- lub trójstronną z zespołami z Austrii oraz Czech. Łączny budżet polskiej części prac wynosi ponad 43,6 mln zł.

W konkursie OPUS o finansowanie mogą ubiegać się wszystkie naukowczynie i naukowcy, niezależnie od stopnia lub tytułu naukowego, doświadczenia i wieku. Granty można przeznaczyć na realizację projektów krajowych lub we współpracy międzynarodowej, w obszarze badań podstawowych. 

Co roku jesienią w ramach konkursu OPUS otwieramy ścieżkę LAP, dzięki której badaczki i badacze pracujący w Polsce mogą ubiegać się o finansowanie dwu- lub trójstronnych projektów badawczych z udziałem zespołów z Austrii, Czech, Słowenii, Niemiec, Szwajcarii, Luksemburga i Belgii-Flandrii. LAP (lead agency procedure) to efektywny sposób oceny wniosków międzynarodowych, uzgodniony przez agencje finansujące badania naukowe z tych krajów, w tym Narodowe Centrum  Nauki. Jest oparty na wzajemnym zaufaniu do jakości procesów recenzji i selekcji. Projekty są oceniane tylko raz, tylko w jednym kraju, a agencje z pozostałych krajów akceptują wyniki i przyznają na ich podstawie finansowanie swoim zespołom zaangażowanym w międzynarodowe projekty LAP. Podstawowym warunkiem, który muszą spełniać projekty LAP jest zrównoważony i komplementarny wkład zespołów z dwóch lub trzech krajów w realizację zaplanowanej współpracy naukowej.

OPUS i OPUS LAP w liczbach

W konkursie OPUS 30 do NCN wpłynęła rekordowa liczba wniosków od naukowców pracujących w polskich jednostkach: łącznie 2359 wniosków o łącznej wartości ponad 4 mld zł, w tym 267 wniosków LAP na łączną kwotę ponad 451 mln zł. Pierwsza część wyników została opublikowana w czerwcu, finansowanie otrzymało wtedy 279 projektów OPUS o wartości niemal 571 mln zł. Dziś do grona laureatów dołączyło 26 projektów:

• 19 projektów dwustronnych polsko-czeskich, z budżetem przeznaczonym dla polskich zespołów w wysokości 30 441 129 zł;
• 6 projektów trójstronnych polsko-austriackich, z budżetem przeznaczonym dla polskich zespołów w wysokości 11 425 482 zł;
• 1 projekt trójstronny polsko-czesko-austriacki, z budżetem przeznaczonym dla polskiego zespołu w wysokości 1 762 229 zł. 

Kierownikami wyłonionych projektów są badaczki i badacze z dziewięciu polskich miast, pracujący w 20 jednostkach. W obszarze nauk humanistycznych, społecznych i o sztuce finansowanie otrzymało 6 projektów, które dotyczą m.in. komunikacji ponad granicami, krajobrazów pamięci na pograniczu, życia w mieście oraz relacji biznesowych. W grupie nauk ścisłych i technicznych finansowanie otrzymało 9 projektów, w ramach których naukowcy zajmą się zagadnieniami związanymi m.in. z dynamiką płynów, rozkładem pary wodnej w troposferze oraz fotofizyką barwników ksantenowych. W grupie nauk o życiu zostanie zrealizowanych 11 grantów we współpracy z zespołami z Austrii i Czech, m.in. dotyczących procesów fotosyntezy, patogenów przenoszonych przez kleszcze oraz etycznych i prawnych aspektów udostępniania ludzkich materiałów biologicznych. 

Tematy i opisy popularnonaukowe wszystkich projektów OPUS LAP realizowanych we współpracy z naukowcami z Austrii oraz Czech zakwalifikowanych do finansowania dostępne są na listach rankingowych:

Listy rankingowe OPUS 30+LAP/Weave

Lista rankingowa OPUS 30+LAP/Weave dla projektów dwustronnych polsko-czeskich (.pdf)

Lista rankingowa OPUS 30+LAP/Weave dla projektów dwustronnych polsko-austriackich (.pdf)

Lista rankingowa OPUS 30+LAP/Weave dla projektów trójstronnych polsko-czesko-austriackich (.pdf)

Kolejne wyniki już wkrótce

Grono laureatów konkursu OPUS 30+LAP/Weave jeszcze się powiększy. W procesie akceptacji są nadal projekty angażujące, oprócz polskich zespołów, zespoły ze Słowenii, Niemiec, Szwajcarii, Luksemburga i Belgii-Flandrii. Wyniki będą publikowane w miarę ich zatwierdzania, a ostateczne wyniki całej trzydziestej edycji konkursu OPUS będziemy znać jesienią.