Kolejna bohaterka cyklu, Karolina Safarzyńska, bada, dlaczego mimo coraz ostrzejszych polityk klimatycznych emisji nie udaje się obniżyć – i szuka odpowiedzi w tym, jak ludzie wpływają na siebie nawzajem.

Pokolenie NCN to badaczki i badacze, których praca przesuwa granice wiedzy i zmienia nasze życie – poprawia zdrowie, chroni środowisko, rozwija technologie i pogłębia zrozumienie świata.

Karolina Safarzyńska jest profesorką na Wydziale Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego. Zajmuje się ekonomią złożoności i ekonomią behawioralną, a jej modele teoretyczne służą projektowaniu rozwiązań stosowanych w polityce klimatycznej. Doktorat uzyskała na Vrije Universiteit w Amsterdamie, odbyła wizyty badawcze m.in. w Santa Fe Institute – ośrodku, w którym powstała ekonomia złożoności – oraz staże w ONZ, WTO i Banku Światowym. W 2022 roku otrzymała Nagrodę NCN.

Preferencje powstają w sieci

Punktem wyjścia ekonomii złożoności jest założenie odmienne od klasycznego: racjonalność nie jest jedynym sposobem podejmowania decyzji, lecz jednym z wielu trybów działania, który aktywuje się w określonych warunkach. W rzeczywistości ludzie często ulegają błędom poznawczym – na przykład przy zakupie samochodu skupiają się na niskiej cenie zakupu, co wydaje się racjonalne w danej chwili, ale z szerszej perspektywy prowadzi do wyższych kosztów eksploatacji i większych emisji. Najważniejsze jest jednak to, że – jak mówi badaczka – preferencje zmieniają się przede wszystkim w wyniku interakcji społecznych, które ekonomia klasyczna pomija. Żyjemy w świecie sieciowym, w którym docierające zewsząd informacje kształtują preferencje polityczne, zachowania i decyzje zakupowe, i od którego nie da się uciec.

To założenie odróżnia jej podejście od ekonomii głównego nurtu. Klasyczne modele przyjmują stałość preferencji – co, jak zaznacza naukowczyni, jest uproszczeniem, nie opisem rzeczywistości. Modele sieciowe pozwalają natomiast opisywać zjawiska takie jak polaryzacja opinii czy rozprzestrzenianie się mód konsumenckich.

Dlaczego dobre polityki nie działają

Transport w Europie podlega normom emisyjnym i rozwiązaniom wdrażanym na poziomie miast, a mimo to w perspektywie ostatnich dekad pozostaje jedynym dużym sektorem w UE, którego emisje są dziś wyższe niż w 1990 roku. Karolina Safarzyńska tłumaczy ten rozdźwięk odwołaniem do preferencji: ludzie kupują coraz większe samochody, które nawet przy wyższej wydajności spalają więcej paliwa, a wraz z zamożnością rośnie liczba przejazdów i lotów.

Krytyka głównego nurtu dotyczy w jej ujęciu nie samych polityk, lecz założeń, na których się je buduje. Jak twierdzi badaczka, mainstreamowi ekonomiści projektują rozwiązania „eleganckie i efektywne", po czym niepowodzenie ich wdrożenia tłumaczą niedoskonałością świata lub kryzysem politycznym. Naukowczyni odwraca to rozumowanie: skoro polityki są społecznie nieakceptowalne i nie da się ich wprowadzić, to pytanie, dlaczego ludzie je odrzucają, powinno wejść do samego modelu. Ekonomia złożoności bada właśnie to – które rozwiązania okażą się akceptowalne i jak ewoluują preferencje.

Wygoda jako mechanizm klimatyczny

Sednem problemu klimatycznego jest, w ujęciu badaczki, skłonność do wygody – preferencja wpisana w ludzką naturę podobnie jak upodobanie do słodyczy. Na poziomie jednostki dążenie do wygodniejszego życia nie jest niczym nagannym; problem pojawia się dopiero na poziomie zbiorowym, gdy podobne zachowania kumulują się w skali całych społeczeństw. Interesuje ją nie ocena pojedynczych wyborów, lecz to, co wynika z faktu, że wszyscy zachowujemy się w zbliżony sposób.

Ten sam mechanizm dostrzega w modach konsumenckich – rozpowszechnieniu dużych samochodów typu SUV w Europie czy wysokiej liczbie samochodów na mieszkańca w miastach o dobrze rozwiniętej komunikacji publicznej. Rozwiązań szuka nie w apelach do jednostek, lecz w politykach makro: inwestycjach w energię odnawialną i regulacjach ograniczających najbardziej emisyjne zachowania. Jako przykład takiej polityki wskazuje wprowadzany przez holenderskie miasta zakaz reklamy mięsa w przestrzeni publicznej.

Klimat jako problem sieci

Sieciowe spojrzenie na gospodarkę dojrzewało, jak wyjaśnia badaczka, na gruncie analizy kryzysów finansowych – i to tam ekonomia złożoności odniosła największe sukcesy. Kryzys finansowy jest kryzysem sieci: banki pożyczają sobie środki nawzajem, więc spadek wartości aktywów jednej instytucji uniemożliwia jej spłatę zobowiązań i uruchamia ryzyko systemowe. Zagregowane modele z jednym reprezentatywnym podmiotem nie oddają tej dynamiki. Analiza zmian klimatu podąża, zdaniem badaczki, tą samą drogą – choć w polityce klimatycznej ten kierunek dopiero się otwiera.

Skuteczność takiego myślenia ujawniła się, jak przypomina, w czasie pandemii COVID–19, gdy dynamikę zakażeń kształtowała struktura kontaktów społecznych, a nie same wskaźniki zagregowane. Modele epidemiologiczne dobrze przewidywały przebieg pandemii, ale nie to, jak wpływać na zachowania ludzi w sieciach – a od tego zależało jej opanowanie.

Warsztat: sieci agentów zamiast jednej jednostki

Warsztat badawczy Karoliny Safarzyńskiej opiera się na dużych modelach makroekonomicznych. W miejsce jednej wyabstrahowanej jednostki, typowej dla modeli klasycznych, badaczka wprowadza całe sieci agentów, których zachowania coraz częściej kalibruje na danych empirycznych. W jednym z ostatnich projektów jej zespół wykorzystał modele sieciowe i dane dla Austrii, by zbadać, jak konsumenci mogą wpływać na siebie nawzajem w kierunku ograniczenia spożycia mięsa i redukcji emisji.

Wybrane cytaty

Dlaczego mainstream nie widzi całości

Mamy doskonałe polityki zaprojektowane przez mainstreamowych ekonomistów, a emisje cały czas wzrastają. No i oni mówią: „To nie nasza wina, świat jest niedoskonały, my mamy tą doskonałą politykę, ale nie da się jej zaimplementować, to jest kryzys polityczny, nie ekonomiczny". Czy aby na pewno? Dlaczego w tych modelach nie uwzględniamy tego, że ta polityka jest po prostu nieakceptowalna i dlaczego ją cały czas rozważamy jako tą jedyną i optymalną, skoro nie możemy jej wprowadzić?

Ewolucja przeciw klimatowi

To jest właśnie bardzo ciekawe, że pani powiedziała słowo wygoda, ponieważ to jest właśnie coś, z czym najbardziej się zmagamy. Że ewolucja tak jest całkowicie przeciwko nam w tej walce ze zmianami klimatycznymi. My lubimy wygodę i będziemy do niej dążyć. Na poziomie jednostki nie ma w tym nic złego. Ale na poziomie już meta mniej mnie interesuje jednostka, co ona robi, ale bardziej, co wynika z tego, że wszyscy w jakimś takim tandemie zachowujemy się w podobny sposób i jakie z tego wynikają problemy dla klimatu.

Pewien umiar

Jest wiele domen, w których możemy zmienić swoje zachowanie, ale ja nie chcę tutaj być tym moralizatorem, który powie: „Proszę nie jeść mięsa, proszę nie latać samolotem i proszę, nie daj Boże, wsiadać do samochodu". Jest pewien umiar, coś, co możemy wszyscy osiągnąć kolektywnie.

Nauka jako wysiłek zbiorowy

Czasami ta walka o najlepsze publikacje, o najlepsze teorie, o cytowania gdzieś gubi to, że wspólnie pracujemy nad rozwiązaniem problemu, który jest naprawdę skomplikowany i wymaga jakiegoś takiego kolektywnego wysiłku. Byłam rozczarowana, w jaki sposób nauka ewoluuje, będąc bardzo konkurencyjnym systemem opartym o sukces jednostki, który nie sprzyja temu kolektywnemu myśleniu, żeby rozwiązywać globalne problemy.

Przedstawiamy wyniki konkursu OPUS 30+LAP/Weave dla projektów zakładających współpracę dwu- lub trójstronną z zespołami z Austrii oraz Czech. Łączny budżet polskiej części prac wynosi ponad 43,6 mln zł.

W konkursie OPUS o finansowanie mogą ubiegać się wszystkie naukowczynie i naukowcy, niezależnie od stopnia lub tytułu naukowego, doświadczenia i wieku. Granty można przeznaczyć na realizację projektów krajowych lub we współpracy międzynarodowej, w obszarze badań podstawowych. 

Co roku jesienią w ramach konkursu OPUS otwieramy ścieżkę LAP, dzięki której badaczki i badacze pracujący w Polsce mogą ubiegać się o finansowanie dwu- lub trójstronnych projektów badawczych z udziałem zespołów z Austrii, Czech, Słowenii, Niemiec, Szwajcarii, Luksemburga i Belgii-Flandrii. LAP (lead agency procedure) to efektywny sposób oceny wniosków międzynarodowych, uzgodniony przez agencje finansujące badania naukowe z tych krajów, w tym Narodowe Centrum  Nauki. Jest oparty na wzajemnym zaufaniu do jakości procesów recenzji i selekcji. Projekty są oceniane tylko raz, tylko w jednym kraju, a agencje z pozostałych krajów akceptują wyniki i przyznają na ich podstawie finansowanie swoim zespołom zaangażowanym w międzynarodowe projekty LAP. Podstawowym warunkiem, który muszą spełniać projekty LAP jest zrównoważony i komplementarny wkład zespołów z dwóch lub trzech krajów w realizację zaplanowanej współpracy naukowej.

OPUS i OPUS LAP w liczbach

W konkursie OPUS 30 do NCN wpłynęła rekordowa liczba wniosków od naukowców pracujących w polskich jednostkach: łącznie 2359 wniosków o łącznej wartości ponad 4 mld zł, w tym 267 wniosków LAP na łączną kwotę ponad 451 mln zł. Pierwsza część wyników została opublikowana w czerwcu, finansowanie otrzymało wtedy 279 projektów OPUS o wartości niemal 571 mln zł. Dziś do grona laureatów dołączyło 26 projektów:

• 19 projektów dwustronnych polsko-czeskich, z budżetem przeznaczonym dla polskich zespołów w wysokości 30 441 129 zł;
• 6 projektów trójstronnych polsko-austriackich, z budżetem przeznaczonym dla polskich zespołów w wysokości 11 425 482 zł;
• 1 projekt trójstronny polsko-czesko-austriacki, z budżetem przeznaczonym dla polskiego zespołu w wysokości 1 762 229 zł. 

Kierownikami wyłonionych projektów są badaczki i badacze z dziewięciu polskich miast, pracujący w 20 jednostkach. W obszarze nauk humanistycznych, społecznych i o sztuce finansowanie otrzymało 6 projektów, które dotyczą m.in. komunikacji ponad granicami, krajobrazów pamięci na pograniczu, życia w mieście oraz relacji biznesowych. W grupie nauk ścisłych i technicznych finansowanie otrzymało 9 projektów, w ramach których naukowcy zajmą się zagadnieniami związanymi m.in. z dynamiką płynów, rozkładem pary wodnej w troposferze oraz fotofizyką barwników ksantenowych. W grupie nauk o życiu zostanie zrealizowanych 11 grantów we współpracy z zespołami z Austrii i Czech, m.in. dotyczących procesów fotosyntezy, patogenów przenoszonych przez kleszcze oraz etycznych i prawnych aspektów udostępniania ludzkich materiałów biologicznych. 

Tematy i opisy popularnonaukowe wszystkich projektów OPUS LAP realizowanych we współpracy z naukowcami z Austrii oraz Czech zakwalifikowanych do finansowania dostępne są na listach rankingowych:

Listy rankingowe OPUS 30+LAP/Weave

Lista rankingowa OPUS 30+LAP/Weave dla projektów dwustronnych polsko-czeskich (.pdf)

Lista rankingowa OPUS 30+LAP/Weave dla projektów dwustronnych polsko-austriackich (.pdf)

Lista rankingowa OPUS 30+LAP/Weave dla projektów trójstronnych polsko-czesko-austriackich (.pdf)

Kolejne wyniki już wkrótce

Grono laureatów konkursu OPUS 30+LAP/Weave jeszcze się powiększy. W procesie akceptacji są nadal projekty angażujące, oprócz polskich zespołów, zespoły ze Słowenii, Niemiec, Szwajcarii, Luksemburga i Belgii-Flandrii. Wyniki będą publikowane w miarę ich zatwierdzania, a ostateczne wyniki całej trzydziestej edycji konkursu OPUS będziemy znać jesienią.

Rada Narodowego Centrum Nauki ogłosiła konkurs na stanowiska Koordynatorów Dyscyplin. Zgłoszenia są przyjmowane do 18 sierpnia 2026 r. Ogłoszenie dostępne jest w Biuletynie Informacji Publicznej.

Koordynatorzy Dyscyplin odpowiadają za organizację prac zespołów ekspertów i przeprowadzanie konkursów NCN na projekty badawcze i działania naukowe. Dbają o zapewnienie ich właściwego, bezstronnego i rzetelnego przebiegu. Mają co najmniej stopień naukowy doktora. Pracują w trzech zespołach:

• nauk humanistycznych, społecznych i o sztuce,
• nauk ścisłych i technicznych oraz
• nauk o życiu.

Informujemy, że dziś zostaną wysłane decyzje dla wniosków, złożonych w konkursie MINIATURA 10 w maju, które nie spełniały wymagań formalnych.

Decyzje Dyrektora Narodowego Centrum Nauki doręczane są wnioskodawcy w formie dokumentu elektronicznego na adres ESP (ePUAP) albo ADE.  
Sposób doręczenia decyzji zależy od statusu wnioskodawcy.

W przypadku, gdy wnioskodawcą jest:

• podmiot, będący podmiotem publicznym, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 3, zwanej dalej: „UoDE”), decyzja Dyrektora Narodowego Centrum Nauki będzie doręczana wyłącznie na wskazany we wniosku adres ESP ePUAP,
• podmiot niepubliczny, w rozumieniu UoDE, decyzja Dyrektora Narodowego Centrum Nauki doręczana będzie na dostępny w bazie adresów elektronicznych adres do doręczeń elektronicznych - ADE z wykorzystaniem publicznej usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego.

W przypadku braku decyzji należy sprawdzić poprawność podanego we wniosku adresu elektronicznego (ESP ePUAP, ADE) i skontaktować się z opiekunem wniosku podanym w systemie OSF. 

Projekty oparte na wynikach badań finansowanych przez NCN będą punktowane preferencyjnie w każdym konkursie akceleracyjnym Akces NCBR. Pierwsze dane z naboru do programu Impakt pokazują, że osoby z doświadczeniem grantowym w NCN po tę ścieżkę sięgają.

NCN finansuje badania podstawowe, Akces NCBR pracuje z zespołami, które mają już wyniki i chcą sprawdzić ich potencjał rynkowy. Preferencyjne punkty to efekt porozumienia obu instytucji, podpisanego w marcu tego roku.

Początkowo punkty obowiązywały tylko w naborze do programu HPN Impakt, który trwał do końca maja. Teraz obejmują wszystkie konkursy akceleracyjne Akces NCBR.

Ocena wniosków w konkursie Impakt trwa, ale już wiadomo, że niemal co piąty z blisko 120 wniosków złożyła osoba z wcześniejszym doświadczeniem w NCN. Pokazuje to, że laureatki i laureaci grantów traktują akcelerację jako przedłużenie własnej pracy badawczej.

Program Deep Tech

W tej chwili trwa nabór do programu Deep Tech, prowadzonego przez Akces NCBR we współpracy z Krajowym Punktem Kontaktowym PB UE NCBR. Program wspiera zaawansowane technologie powstające w Polsce: sztuczną inteligencję, biotechnologię, technologie medyczne, klimatyczne i kosmiczne, robotykę oraz cyberbezpieczeństwo. Do programu mogą zgłaszać się zespoły z projektami na poziomie gotowości technologicznej TRL 3-8.

Zakwalifikowane zespoły otrzymają grant do 300 tys. zł, wsparcie mentorskie o wartości około 100 tys. zł oraz ścieżkę EIC Launchpad, przygotowującą do aplikowania w europejskim konkursie EIC Accelerator. Budżet programu wynosi około 10 mln zł, co pozwoli wesprzeć blisko 25 projektów. Projekty oparte na wynikach grantów NCN otrzymają w trakcie oceny preferencyjne punkty, co zwiększy ich szanse na zakwalifikowanie.

Nabór trwa do końca lipca. Szczegółowe informacje o konkursie i zasadach udziału dostępne są na stronie Akces NCBR.

Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego ogłosił nabór kandydatów na członków Rady NCN. Rada składa się z 24 badaczek i badaczy. Zgłoszenia kandydatur można przesyłać do 31 lipca.

Rada NCN została powołana na podstawie ustawy z 30 kwietnia 2010 roku o Narodowym Centrum Nauki. Składa się z 24 osób, reprezentujących różne dyscypliny naukowe, które powoływane są na czteroletnie kadencje. Co dwa lata wymienia się połowa składu Rady.

23 czerwca na stronie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego zostało opublikowane ogłoszenie o naborze kandydatów na członków Rady NCN, którzy rozpoczną pracę pod koniec roku.

Do podstawowych zadań Rady należy określanie priorytetowych obszarów badań podstawowych zgodne ze strategią rozwoju kraju, warunków przeprowadzania konkursów na projekty badawcze i wysokości środków na nie przeznaczonych, a także ogłaszanie konkursów na stypendia doktorskie i staże po uzyskaniu stopnia naukowego doktora. Rada wybiera również członków zespołów ekspertów oceniających wnioski o finansowanie projektów badawczych i ogłasza konkursy na stanowisko dyrektora NCN.

Nabór kandydatów i kandydatek do Rady NCN potrwa do 31 lipca. Szczegółowe informacje. 

Do grona laureatów konkursu MINIATURA 10 dołączyło 78 badaczek i badaczy, którzy przeprowadzą badania wstępne, kwerendy lub odbędą wyjazdy naukowe. Przedstawiamy wyniki dla wniosków złożonych w marcu.

Małe granty można przeznaczyć na aktywność naukową, która nie ma jeszcze znamion pełnowymiarowego projektu badawczego, ale pomaga zaplanować, zweryfikować i rozwinąć koncepcje badawcze tak, aby przygotować się do startu w regularnych konkursach grantowych krajowych lub międzynarodowych.

W konkursie mogą brać udział badaczki i badacze ze stopniem doktora uzyskanym w okresie od 1 stycznia 2014 roku do dnia złożenia wniosku. Muszą mieć na swoim koncie co najmniej jedną pracę opublikowaną lub przyjętą do druku, albo co najmniej jedno dzieło lub dokonanie artystyczne lub artystyczno-naukowe.

Budżet jednego grantu to max. 50 tys. zł, okres realizacji nie może być dłuższy niż rok. Nie ma ograniczeń tematycznych, działania mogą dotyczyć każdej dziedziny nauki, jednak muszą mieścić się w obszarze badań podstawowych. Działania można realizować w formie badań wstępnych, wyjazdów badawczych lub kwerend, a w uzasadnionych przypadkach – w więcej niż jednej z tych form.

Częścią MINIATURY jest program mentoringowy, dzięki któremu osoby realizujące działanie mogą uzyskać wsparcie merytoryczne w przygotowaniu pełnowymiarowego projektu badawczego ze strony doświadczonej mentorki lub mentora. Baza mentorek i mentorów NCN

Laureaci i ich badania

Druga lista rankingowa dotyczy wniosków, które zostały złożone do NCN w marcu. Spośród 190 propozycji, eksperci zakwalifikowali do finansowania 78 działań naukowych o łącznej wartości ponad 2,9 mln zł. Zdecydowana większość finansowanych działań to badania wstępne (66). Wyjazdy badawcze dzięki grantowi MINIATURA odbędzie 12 osób, a 8 przeprowadzi kwerendy.

W grupie nauk humanistycznych, społecznych i o sztuce HS finansowanie otrzymał m.in. dr Rafał Młyński, językoznawca z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Podczas wyjazdu badawczego będzie analizować makrostrukturę i mikrostrukturę narracji tworzonych przez polsko-anglojęzyczne dzieci w wieku nastoletnim. Dr Anna Kowalik z Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, konserwatorka i restauratorka dzieł sztuki, zrealizuje badania wstępne dotyczące cyfrowych i hybrydowych metod ochrony rozproszonego zespołu „Kosmobajki” (Se-ma-for, 1966). Głównym przedmiotem jej badań będą lalki animacyjne w roli obiektów granicznych. Dr inż. Piotr Smolnicki z Politechniki Gdańskiej, architekt i urbanista, przeprowadzi diagnozę i ocenę możliwości zszywania rozprutej tkanki miejskiej poprzez analizę szans i ograniczeń wdrażania promiejskich działań naprawczych, łagodzących skutki wielkoskalowej infrastruktury transportowej w śródmieściach.

W grupie nauk o życiu NZ grant MINIATURA otrzymała m.in. dr Marta Tkacz z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, która zrealizuje badania wstępne w ramach działania pt. „Kinetyka mobilizacji śródbłonkowych komórek progenitorowych i potencjał proangiogenny komórek krążących w odpowiedzi na maksymalny wysiłek fizyczny u sportowców”. Dr Katarzyna Zdanowicz z Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku przeprowadzi badania nad zmianami profilu kwasów tłuszczowych fosfolipidów błon erytrocytów w przebiegu nieswoistych chorób zapalnych jelit u dzieci. Dr Magdalena Żegleń z Akademii Kultury Fizycznej im. Bronisława Czecha w Krakowie przeanalizuje problemy związane z nadmierną masą ciała oraz otyłością utajoną i ich znaczenie w kontekście samooceny postrzegania ciała.

Na liście laureatów w grupie nauk ścisłych i technicznych znalazł się m.in. dr inż. Michał Piłat z Politechnik Gdańskiej. Naukowiec odbędzie wyjazd badawczy, podczas którego będzie rozwijać wielokonfiguracyjną metodę Diraca-Focka, będącą jedną z najbardziej zaawansowanych metod obliczeniowych mechaniki kwantowej, do wyznaczania parametrów zderzeń nieelastycznych elektron-atom. Dr inż. Stanisław Hożyń z Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte w Gdyni przeprowadzi badania dotyczące odporności metod detekcji i śledzenia nurka oraz rozpoznawania jego gestów na zmianę warunków optycznych między akwenami. W trakcie prac badawczych stworzy pilotażową bazę danych z jeziora, Morza Bałtyckiego i Morza Adriatyckiego. Dr inż. Justyna Dzięcioł ze Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie dzięki grantowi MINIATURA opracuje wystandaryzowaną wielomodalną charakterystykę hybrydowych spoiw cementowych zawierających komponenty biopochodne i recyklingowe.

Tematy wszystkich działań zakwalifikowanych do finansowania w konkursie MINIATURA 10 dostępne są na listach rankingowych. 

Lista rankingowa nr 2 w konkursie MINIATURA 10 w .pdf

Finansowanie w grupach nauk:

• nauki humanistyczne, społeczne i o sztuce – 24 działania o łącznej wartości  571 991 zł
• nauki o życiu – 31 działań o łącznej wartości  1 389 933 zł
• nauki ścisłe i techniczne – 23 działania o łącznej wartości 957 370 zł

Łączna wartość finansowanych działań: 2 919 294 zł.

MINIATURA 10 wciąż otwarta

Konkurs MINIATURA 10 jest otwarty do końca lipca. Wnioski są na bieżąco przyjmowane, oceniane przez zespół ekspertów, a wyniki publikujemy raz w miesiącu. 

Ponad 200 przedstawicieli norweskiego środowiska naukowego wzięło udział w spotkaniu informacyjnym zorganizowanym w siedzibie Norweskiej Rady Naukowej RCN. Wydarzenie było poświęcone konkursom badawczym ogłoszonym w ramach IV edycji Funduszy EOG i Norweskich.

22 czerwca 2026 r. przedstawicielki Narodowego Centrum Nauki (NCN) oraz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (NCBR) uczestniczyły w spotkaniu informacyjnym skierowanym do potencjalnych norweskich partnerów zainteresowanych udziałem w konkursach ogłoszonych przez obie agencje 17 czerwca.

Spotkanie zostało zorganizowane przez norweskiego partnera programów badawczych, Research Council of Norway (RCN). W wydarzeniu uczestniczyło ponad 200 przedstawicieli norweskiego środowiska naukowego.

Norwegowie mogą składać wnioski w uzupełniających się programach badawczych (badania podstawowe i stosowane), zaś tematyka bilateralnych projektów badawczych musi wpisywać się w co najmniej jeden z priorytetów IV edycji funduszy. Istotną kwestią jest też waloryzacja wiedzy, czyli wykorzystanie rezultatów badań w sektorze pozaakademickim, w tym do opracowania polityk społecznych i środowiskowych oraz patentów i wdrożeń technologicznych i biznesowych.

Współpraca naukowa Polski i Norwegii

Spotkanie otworzyła Ambasador RP w Norwegii Małgorzata Kosiura-Kaźmierska, która podsumowała dotychczasową współpracę naukową pomiędzy Polską i Norwegią oraz wyraziła nadzieję na jej dalszy rozwój w ramach IV edycji Funduszy EOG i Funduszy Norweskich na lata 2021-2028.

W swoim wystąpieniu zwróciła również uwagę na znaczenie badań polarnych i ich rolę w kontekście przygotowań środowiska naukowego do Międzynarodowego Roku Polarnego 2031-2032.

Prezentacja nowych konkursów

Przedstawicielki NCN i NCBR przedstawiły założenia programów badawczych realizowanych przez obie instytucje oraz omówiły konkursy GRIEG BIS i POLNORIS, wspierające międzynarodowe projekty badawcze realizowane we współpracy z partnerami z Norwegii, Islandii i Liechtensteinu.

Spotkanie zakończyło się sesją pytań i odpowiedzi, podczas której uczestnicy mogli uzyskać dodatkowe informacje dotyczące zasad udziału w konkursach. Zapowiedziano również organizację kolejnego spotkania poświęconego zagadnieniom finansowym, które RCN planuje przeprowadzić na przełomie sierpnia i września.

Dzięki finansowaniu Weave-UNISONO polscy i niemieccy badacze sprawdzą, jak po 1989 roku kształtowało się dziedzictwo przemysłowe w Polsce i Niemczech Wschodnich oraz jaką rolę odegrało w budowaniu pamięci o przemysłowej przeszłości regionów.

Polski zespół z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie pod kierownictwem dr hab. Magdaleny Banaszkiewicz wraz z naukowcami z Uniwersytetu Warszawskiego w projekcie poświęconym dziedzictwu przemysłowemu po 1989 roku zbada, jak w Polsce i Niemczech Wschodnich kształtowały się praktyki upamiętniania przemysłowej przeszłości w okresie transformacji ustrojowej. Polscy badacze pochylą się nad tym tematem wraz z niemieckimi partnerami z trzech podmiotów:

• State Office for Heritage Management and Archaeology Saxony-Anhalt – State Museum of Prehistory (Department of Regional History) pod kierownictwem dr Jana Kellershohna
• Deutsches Bergbau-Museum Bochum - Leibniz-Research Museum for Geo-resources z kierownikiem dr Torstenem Meyerem
• University of Regensburg z grupą badawczą prof. dr Juliane Tomanna

Naukowcy przeanalizują zarówno oddolne inicjatywy społeczne, jak i działania instytucji kultury oraz duże projekty związane z ochroną i interpretacją dziedzictwa przemysłowego. Badania pozwolą zweryfikować, czy po przemianach politycznych i gospodarczych doszło do zerwania z wcześniejszymi sposobami postrzegania przemysłu, czy też zachowano ciągłość części praktyk, idei i środowisk zaangażowanych w tworzenie dziedzictwa. Zespół porówna również wpływ odmiennych procesów transformacyjnych w Polsce i Niemczech Wschodnich na kształtowanie pamięci o przemysłowej przeszłości. Wyniki projektu mają poszerzyć wiedzę o społecznych i kulturowych skutkach transformacji postsocjalistycznej oraz wzbogacić badania nad dziedzictwem przemysłowym Europy Środkowo-Wschodniej. Wniosek został oceniony przez niemiecką agencję wiodącą DFG, a Narodowe Centrum Nauki zaakceptowało wynik tej oceny w ramach programu Weave. Łączny budżet przeznaczony na prace polskich zespołów to ponad 1,7 mln złotych.

Weave-UNISONO i procedura agencji wiodącej

Konkurs Weave-UNISONO to efekt wielostronnej współpracy między instytucjami finansującymi badania naukowe, skupionymi w stowarzyszeniu Science Europe. Został ogłoszony w celu uproszczenia procedur składania i selekcji projektów badawczych we wszystkich dyscyplinach nauki, angażujących badaczy z dwóch lub trzech krajów europejskich.

Wyłanianie laureatów opiera się na procedurze agencji wiodącej, w myśl której tylko jedna z instytucji partnerskich odpowiedzialna jest za pełną ocenę merytoryczną wniosku, pozostali partnerzy akceptują wyniki tej oceny.

W ramach programu Weave partnerskie zespoły badawcze składają wnioski o finansowanie równolegle do agencji wiodącej oraz do właściwych dla siebie instytucji uczestniczących w programie. Wspólny projekt musi zawierać spójne plany badań, wyraźnie ukazujące wartość dodaną współpracy międzynarodowej.

Konkurs Weave-UNISONO jest otwarty w trybie ciągłym. Zachęcamy zespoły pragnące podjąć współpracę z partnerami z Austrii, Czech, Słowenii, Szwajcarii, Niemiec, Luksemburga oraz Belgii-Flandrii do zapoznania się z treścią ogłoszenia konkursowego i składania wniosków.

Prof. Agnieszka Chacińska została laureatką pierwszej Nagrody Polskiej Akademii Nauk. Wyróżnienie zostało wręczone podczas sesji Zgromadzenia Ogólnego PAN z okazji 75-lecia Akademii.

Dr Marcin Kulasek, Prof. Agnieszka Chacińska, Prof. Marek Konarzewski Nagroda PAN honoruje badania prowadzone w Polsce, które wyróżniają się wysoką jakością, potencjałem rozwojowym oraz perspektywą uzyskania najbardziej prestiżowych światowych laurów. Została wręczona po raz pierwszy, jej wysokość wynosi 400 tys. zł.

Laureatka Nagrody PAN, prof. Agnieszka Chacińska, jest biolożką molekularną, pełni funkcję dyrektorki Międzynarodowego Instytutu Mechanizmów i Maszyn Molekularnych PAN. Interesuje się biochemią komórek oraz molekularnymi aspektami biologii komórki, w szczególności biogenezą, transportem i degradacją białek mitochondrialnych oraz ich nieprawidłowym funkcjonowaniem prowadzącym do patologii. Jej badania koncentrują się na związkach między transportem białek mitochondrialnych a homeostazą białek komórkowych. Prace prof. Chacińskiej oraz jej zespołu są istotne dla zrozumienia wielu chorób, np. chorób mitochondrialnych – rzadkich chorób o podłożu genetycznym o ciężkim przebiegu, a także powszechnych chorób cywilizacyjnych, zaburzeń metabolicznych, neurodegeneracji, demencji związanych z wiekiem, a także nowotworów.

Prof. Agnieszka Chacińska jest wielokrotną laureatką nagród naukowych oraz międzynarodowych i krajowych konkursów grantowych, prace jej zespołu są finansowane m.in. przez Narodowe Centrum Nauki dzięki pięciu grantom OPUS oraz grantowi MAESTRO.

Laureatce serdecznie gratulujemy!