Od stabilniejszych komputerów kwantowych, po czujniki zdolne wykrywać minimalne zmiany grawitacji i metody obrazowania wspierające m.in. chirurgię – naukowcy zaangażowani w zwycięskie projekty wyłonione w konkursie QuantERA Call 2025, będą pracować nad kluczowymi technologiami kwantowymi. Na liście zwycięskich projektów jest 7, które realizowane będą z udziałem polskich zespołów.

Piąty konkurs sieci QuantERA został ogłoszony we wrześniu 2025 roku przez 34 organizacji finansujących badania naukowe z 29 państw i od początku cieszył się ogromnym zainteresowaniem środowiska naukowego. W naborze złożono największą w historii programu liczbę 287 wniosków - niemal trzykrotnie więcej niż w poprzednim konkursie z roku 2023. Spośród nich wyłoniono 39 zwycięskich projektów. Skala zainteresowania konkursem potwierdza rosnące znaczenie programu QuantERA dla rozwoju badań nad technologiami kwantowymi. Pokazuje również, jak ważna jest jego kontynuacja umożliwiająca utrzymanie ciągłości finansowania przełomowych projektów realizowanych w jednym z najbardziej perspektywicznych obszarów współczesnej nauki. 

W gronie laureatów jest 7 zespołów badawczych z Polski w tym 1 z polskim koordynatorem na czele. 5 projektów otrzyma finansowanie z Narodowego Centrum Nauki (zakres badań podstawowych), 1 projekt zostanie sfinansowany przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (zakres badań stosowanych), natomiast 1 z polskich zespołów, będzie finansować badania ze środków własnych.

– Realizacja konkursu Call 2025 po raz kolejny potwierdziła kluczowe znaczenie programu QuantERA dla rozwoju europejskiego ekosystemu technologii kwantowych. W konkursie złożono rekordową liczbę wniosków: 148 w temacie Quantum Phenomena and Resources oraz 139 w ramach Applied Quantum Science. Wyniki te wyraźnie pokazują ogromny zasób nowych idei i koncepcji generowanych przez międzynarodowe środowisko naukowe w obszarze technologii kwantowych. 

Dzięki zaangażowaniu instytucji finansujących badania, które przystąpiły do organizacji konkursu, a także wsparciu finansowemu ze strony Unii Europejskiej, granty otrzyma łącznie 39 spośród najwyżej ocenionych projektów w obu obszarach tematycznych. Wyniki projektów finansowanych przez QuantERA niewątpliwie przyczynią się do umocnienia pozycji Europy w globalnym wyścigu związanym z wykorzystaniem potencjału drugiej rewolucji kwantowej – podsumowuje prof. Konrad Banaszek, koordynator naukowy programu QuantERA. 

Lista nagrodzonych projektów z udziałem polskich zespołów badawczych: 

• EQUALITIES – Wydajne i odporne na błędy obliczenia kwantowe z wykorzystaniem precyzyjnych bramek logicznych na kodach kuditowych z udziałem prof. Remigiusza Augusiaka z Centrum Fizyki Teoretycznej Polskiej Akademii Nauk (we współpracy z zespołami z Austrii, Finlandii, Hiszpanii i Niemiec)
• HEMS – Kontrola ciepła i entropii w urządzeniach nadprzewodzących z udziałem dra hab. inż. Macieja Zgirskiego z Instytutu Fizyki Polskiej Akademii Nauk (we współpracy z zespołami z Finlandii, Niemiec i Włoch)
• INTEGRA – Nowe metody w interferometrii fal materii w pułapkach atomowych z udziałem dra hab. Jana Chwedeńczuka z Uniwersytetu Warszawskiego (we współpracy z zespołami z Austrii, Francji, Niemiec i Włoch)
• SDPCode – Półokreślone podstawy kodów kwantowych: zbieżność, ograniczenia i konstrukcje koordynowany przez dra Felixa Huber z Uniwersytetu Gdańskiego (we współpracy z zespołami z Francji, Niemiec i Słowenii)
• ToDiQT – W kierunku technologii kwantowych niezależnych od urządzeń z udziałem dra Felixa Huber (we współpracy z zespołami z Austrii, Belgii i Francji)
• QUASIMODO – Kwantowe symulacje z wieloskładnikowymi ultra zimnymi atomami z udziałem dr hab. Emilii Witkowskiej z Instytutu Fizyki Polskiej Akademii Nauk (we współpracy z zespołami z Francji, Hiszpanii, Litwy i Niemiec)
• QUICFIRE – QUantum Internet Components in all-FIbre REalisation for low-loss entanglement distribution z udziałem dra Michała Karpińskiego z Uniwersytetu Warszawskiego (we współpracy z zespołami z Austrii i Wielkiej Brytanii)

Przedstawiamy pismo dyrektora NCN o możliwościach i zasadach zwiększenia wysokości stypendiów doktoranckich wypłacanych ze środków projektów NCN, w tym również stypendium doktoranckiego wypłacanego ze środków projektów PRELUDIUM BIS, w przypadku wzrostu minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej.

Pismo dyrektora NCN ws. stypendiów doktoranckich wypłacanych w realizowanych projektach badawczych NCN

Narodowe Centrum Nauki przedstawia listy ekspertów biorących udział w pracach Zespołów Ekspertów w 2025 r. oceniających wnioski złożone w następujących konkursach NCN:

• MAESTRO 16, SONATA BIS 14 ogłoszonych 17 czerwca 2024 roku; 
• OPUS 28 + LAP / WEAVE, SONATA 20 ogłoszonych 16 września 2024 roku; 
• SONATINA 9, SHENG 4 ogłoszonych 16 grudnia 2024 roku; 
• MINIATURA 9 ogłoszonym 3 lutego 2025 roku;
• OPUS 29, PRELUDIUM 24 ogłoszonych 17 marca 2025 roku. 

Alfabetyczna lista członków Zespołów Ekspertów oceniających wnioski w konkursach NCN w 2025 roku

Alfabetyczna lista ekspertów – MINIATURA 9

Dziękujemy wszystkim ekspertom za zaangażowanie oraz cenny wkład wniesiony w proces oceny wniosków złożonych w ramach ww. konkursów.

Pokolenie NCN to badaczki i badacze, których praca przesuwa granice wiedzy i zmienia nasze życie – poprawia zdrowie, chroni środowisko, rozwija technologie i pogłębia zrozumienie świata. Bohaterem 5. odcinka jest Maciej Trusiak, konstruujący mikroskopy bezsoczewkowe, które pozwalają obrazować setki tysięcy komórek w jednym kadrze. Dzięki nim można już tuż po pobraniu próbki sprawdzić, czy biopsja nadaje się do dalszej analizy.

Maciej Trusiak jest profesorem na Wydziale Mechatroniki Politechniki Warszawskiej, gdzie kieruje grupą obrazowania obliczeniowego. Jak sam podkreśla, od początku interesowało go, by „zadawać swoje pytania, iść swoją ścieżką i realizować swoje cele, plany, marzenia”. Zaczynał w pojedynkę, a dziś kieruje 15-osobowym zespołem. Jego badania finansują Narodowe Centrum Nauki i Europejska Rada ds. Badań Naukowych.

Proste urządzenie, konkretne zastosowanie

Diagnoza onkologiczna często zaczyna się od pobrania niewielkiej próbki – komórek lub tkanki – na przykład rozmazu z tarczycy. Histopatolog ocenia ją dopiero po wybarwieniu preparatu, co zajmuje czas, a niekiedy okazuje się, że materiał został pobrany nieprawidłowo i biopsję trzeba powtórzyć.

Mikroskop bezsoczewkowy opracowywany przez zespół Macieja Trusiaka pozwala sprawdzić jakość preparatu już bezpośrednio po pobraniu, jeszcze zanim trafi on do dalszej obróbki. Dzięki temu można szybciej wychwycić, że biopsję trzeba powtórzyć, i oszczędzić pacjentowi cennego czasu. Jak podkreśla naukowiec, urządzenie nie zastąpi histopatologa, ale może stać się jego narzędziem wstępnej oceny. Pierwsze egzemplarze badawcze są już instalowane w laboratoriach biologów i lekarzy. Wdrożenie wersji klinicznej wymaga partnera produkcyjnego i – jak szacuje sam badacz – kilku lat pracy. Sama konstrukcja jest przy tym bardzo tania: kamera kosztuje około stu dolarów, źródłem światła jest dioda LED, a próbkę umieszcza się na zwykłym szkiełku podstawowym.

Hologram zamiast soczewki

Klasyczny mikroskop powiększa obraz za pomocą układu soczewek, a wadą takiego rozwiązania jest niewielkie pole widzenia – jednorazowo można obserwować zaledwie kilka komórek. W mikroskopii bezsoczewkowej soczewek nie ma. Próbka leży bezpośrednio nad sensorem kamery i jest oświetlana wiązką światła, która – przechodząc przez cienki preparat – ulega niewielkiemu rozproszeniu. Fala niezaburzona i fala zaburzona przez próbkę nakładają się na siebie i tworzą na matrycy hologram. Obraz powstaje dopiero w drugim etapie, numerycznie: algorytm cofa propagację światła i rekonstruuje strukturę próbki.

Taki układ pozwala obrazować całą hodowlę komórkową – dziesiątki, a nawet setki tysięcy komórek jednocześnie. To zwiększa szansę uchwycenia istotnych zjawisk i ogranicza ryzyko błędnego wnioskowania na podstawie wycinka. Mikroskop bezsoczewkowy radzi sobie również z próbkami transparentnymi, które nie pochłaniają światła i pozostają niewidoczne dla klasycznej kamery. Wykorzystuje w tym celu kontrast fazowy – mechanizm opisany w latach trzydziestych przez Fritsa Zernikego (Nagroda Nobla z fizyki w 1953 roku). Różne struktury wewnątrzkomórkowe – jądro, mitochondria, cytoszkielet – w różnym stopniu opóźniają przechodzącą falę światła, a rekonstrukcja tych opóźnień pozwala odróżnić je wewnątrz komórki bez konieczności jej barwienia.

Światowy rekord w tomografii bezsoczewkowej

Mikroskopia bezsoczewkowa rozwija się dziś w wielu ośrodkach na świecie – w Stanach Zjednoczonych, Chinach, Niemczech i Holandii. Wspólnym kierunkiem jest uzyskanie z jednego pomiaru jak największej ilości informacji: szerokiego pola widzenia, dużej objętości pomiarowej i wysokiego kontrastu przy obrazowaniu próbek transparentnych. Szczególnym wyzwaniem pozostaje tomografia, czyli obrazowanie trójwymiarowe.

Dotychczasowy światowy rekord należał do zespołu prof. Aydogana Ozcana z UCLA, który zobrazował skrawek mózgu myszy o grubości 200 mikrometrów. Zespół z Politechniki Warszawskiej przesunął tę granicę do 500 mikrometrów, uwzględniając zjawisko wielokrotnego rozpraszania światła i cofając je numerycznie. Praca opisująca wynik została przyjęta do publikacji w czasopiśmie Light: Science & Applications.

Wybrane cytaty

Przewaga nad mikroskopem klasycznym

Klasyczne mikroskopy pozwalają obrazować pięć–dziesięć komórek, czyli mamy co najmniej dziesięć tysięcy razy większe pole widzenia. Lubię myśleć, że mamy z tego dwa plusy. Po pierwsze, zwiększamy prawdopodobieństwo, że coś ciekawego zobaczymy, bo obrazujemy wszystkie komórki. A druga sprawa jest taka, że obniżamy prawdopodobieństwo, że popełnimy jakiś błąd. Jeżeli patrzymy tylko na wycinek większej całości, to możemy bardzo łatwo wpaść w mylne wrażenie i źle ocenić sytuację.

Zastosowanie w diagnostyce

Najlepsze zastosowanie, które przychodzi mi do głowy, to pomoc w diagnostyce. (…) Pobieramy rozmaz, na przykład z tarczycy, mamy próbkę przygotowaną do badań, ale nie wiemy, czy jest diagnostyczna. Histopatolog dopiero musi ją wybarwić, zobaczyć i może powiedzieć, że biopsja została źle pobrana. A my, zanim to wszystko się odbędzie i stracimy cenny czas, szczególnie dla pacjentów onkologicznych, możemy szybko sprawdzić, czy preparat został dobrze pobrany.

Na początku jest ciekawość

(…) badania nad jadem jaszczurki doprowadziły do zmiany w leczeniu cukrzycy i w odchudzaniu ludzi. To się zaczęło zupełnie nie pod kątem produkcji leków. Ciekawość jest absolutnie najważniejsza i jest na początku każdego odkrycia. Żeby tę ciekawość zrealizować, potrzebne jest finansowanie. Narodowe Centrum Nauki jest w zasadzie jedynym w Polsce ciałem, które finansuje takie badania. Bardzo dobrze, że istnieje – chciałbym, żeby budżet NCN został zwiększony co najmniej dwukrotnie.

Czym jest NCN dla badaczy i badaczek?

Z finansowania Narodowego Centrum Nauki korzystam od PRELUDIUM, które pomógł mi napisać mój mentor, profesor Krzysztof Patorski. Granty OPUS i SONATA stanowiły absolutną podstawę do tego, żebym mógł w ogóle aplikować o grant ERC. Udało się go zdobyć dzięki doświadczeniu, które wcześniej zdobyłem, realizując granty NCN i budując zespół. Niezależność wynika z finansowania – bez programów NCN nie byłoby mnie w nauce.

72 osoby otrzymały finansowanie na realizację działań naukowych w konkursie MINIATURA 10. To pierwsza runda wyników, kolejne listy będziemy publikować co miesiąc. Nabór wniosków jest otwarty do końca lipca.

Konkurs MINIATURA to pomost, który pomaga naukowczyniom i naukowcom bez doświadczenia w samodzielnym kierowaniu projektami badawczymi wejść w system grantowy, nabyć doświadczenie w realizacji grantu, zweryfikować i rozwinąć swoje koncepcje badawcze. Tzw. małe granty można otrzymać na realizację badań wstępnych, kwerend lub wyjazdów o charakterze naukowym, na okres do 12 miesięcy. Budżet jednego działania może wynieść od 5 do 50 tys. zł.

W konkursie mogą brać udział naukowczynie i naukowcy zatrudnieni w polskich jednostkach, którzy uzyskali stopień doktora w okresie od 1 stycznia 2014 roku do dnia złożenia wniosku oraz posiadają w swoim dorobku co najmniej jedną pracę opublikowaną lub przyjętą do druku, albo co najmniej jedno dzieło lub dokonanie artystyczne lub artystyczno-naukowe. Konkurs nie jest ograniczony tematycznie, działania mogą dotyczyć dowolnej dyscypliny z obszaru badań podstawowych. Głównym celem realizacji grantu MINIATURA jest opracowanie założeń pełnowymiarowego projektu badawczego, o którego finansowanie można starać się w innych konkursach grantowych, krajowych lub międzynarodowych. Pomocą w tym procesie mogą być mentorki i mentorzy, czyli badaczki i badacze, którzy mają doświadczenie w samodzielnym kierowaniu projektami badawczymi NCN lub ERC. Zachęcamy do korzystania z bazy mentorek i mentorów NCN.

Pierwsza lista rankingowa

Spośród wniosków złożonych do NCN w konkursie MINIATURA 10 w lutym, eksperci zakwalifikowali do finansowania 72 działania o łącznej wartości niemal 2,8 mln zł. Większość zakwalifikowanych działań to badania wstępne – zaplanowało je 60 osób. Kwerendy zaplanowało 13 osób, a 17 osób odbędzie wyjazdy badawcze (niektóre działania są realizowane w więcej niż jednej z możliwych form). 

Finansowanie w grupach nauk:

• nauki humanistyczne, społeczne i o sztuce (HS) – 26 działań o łącznej wartości 684 178 zł
• nauki ścisłe i techniczne (ST) – 20 działań o łącznej wartości 905 187 zł
• nauki o życiu (NZ) – 26 działań o łącznej wartości 1 207 584 zł 

Nad czym będą pracować laureaci MINIATURY?

W grupie nauk humanistycznych, społecznych i o sztuce grant otrzymała m.in. dr Magdalena Górska z Uniwersytetu Łódzkiego, która przeprowadzi badania wstępne nad estetyką błędu w sztuce generatywnej, połączone z wyjazdem badawczym. Dr Sylwia Jędrzejewska z Uniwersytetu Rzeszowskiego w ramach MINIATURY przeprowadzi badania wstępne dotyczące weryfikacji datowania grobów ciałopalnych z początku wczesnego średniowiecza w Polsce przy użyciu metody radiowęglowej (AMS). W grupie nauk ścisłych i technicznych grant otrzymała m.in. dr Maria Kubacka z Uniwersytetu Morskiego w Gdyni, która przeprowadzi zintegrowane badanie dynamiki zmętnienia w ujściu Wisły i Zatoce Gdańskiej i zweryfikuje jej implikacje dla oceny jakości wód oraz walidacji danych satelitarnych. Dr inż. Michał Olejarczyk z Politechniki Wrocławskiej przeprowadzi badania wstępne nad metodą recyklingu proszku poliamidu 12 do procesu laserowego spiekania opartą na jednoczesnym wytłaczaniu i pulweryzacji. W grupie nauk o życiu grant otrzymał m.in. dr hab. Leon Kośmider z Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie, który przeprowadzi badania wstępne dotyczące wykrywania i analizy jakościowej mikroplastików w wybranych tabletkach powlekanych oraz niepowlekanych. Dr Jędrzej Borowczak z Politechniki Bydgoskiej im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich przeanalizuje rolę mikrośrodowiska immunologicznego guza oraz ekspresji FOLR1 w rozwoju oporności na olaparyb u chorych na raka jajnika. 

Tematy wszystkich działań finansowanych w konkursie MINIATURA 10

Lista rankingowa nr 1 w pdf

Nabór w konkursie MINIATURA 10

Nabór wniosków jest ciągły do 31 lipca do godz. 14.00, co oznacza, że napływające wnioski są oceniane na bieżąco, a wyniki konkursu są publikowane w interwałach miesięcznych. Procedura oceny jest uproszczona w stosunku do innych konkursów NCN: wnioski przechodzą ocenę formalną oraz tylko jeden etap oceny merytorycznej, dokonywanej przez zespół ekspertów. 

Budżet uchwalony przez Radę NCN na cały konkurs wynosi 20 mln zł. Jest on dzielony proporcjonalnie do liczby miesięcy trwania naboru (od lutego do lipca), a jednym z warunków finansowania wniosku oprócz uzyskania rekomendacji ekspertów jest to, że wniosek musi mieścić się w puli dostępnych środków na dany miesiąc. W ostatnich latach obserwujemy regularnie zwiększoną liczbę wniosków w ostatnim miesiącu naboru, dlatego zachęcamy do składania wniosków we wcześniejszych miesiącach.  

W poniedziałek 8 czerwca 2026 r. o godz. 15:00 (CEST) zapraszamy na webinarium dotyczące konkursu sieci Trans-Atlantic Platfom (T-AP) for Social Sciences and Humanities pn. Preparing for Tomorrow – Societies and Strategies in Times of Transition (P4T Call 2026). Podczas wydarzenia przedstawione zostaną ogólne zasady konkursu, przewidziana jest także sesja pytań i odpowiedzi (Q&A). Webinarium będzie prowadzone w języku angielskim.

Zapraszamy do udziału w wydarzeniu.

W konkursie „Preparing for Tomorrow – Societies and Strategies in Times of Transition” (P4T Call) mogą brać udział konsorcja międzynarodowe złożone z minimum trzech zespołów badawczych, z co najmniej trzech krajów biorących udział w konkursie: Brazylia, Finlandia, Francja, Holandia, Kanada, Niemcy, Polska i Republika Południowej Afryki. Współpraca badawcza musi angażować partnerów zlokalizowanych po obu stronach  Atlantyku. Projekty można planować na 24 lub 36 miesięcy.

Konkurs obejmuje 4 główne obszary tematyczne:

1. Uncertainty: sources, costs, communication, and improvement;
2. The many faces of the future and crisis: historical, cultural, and regional perspectives;
3. Scope and coordination of response strategies;
4. Normative inquiry into prevention and preparation for future crises.

Ogłoszenie konkursowe

Narodowe Centrum Nauki zaprasza na webinar szkoleniowy dla pracowników jednostek naukowych zaangażowanych w obsługę administracyjną projektów badawczych, staży i stypendiów finansowanych przez Narodowe Centrum Nauki.

Spotkanie odbędzie się 16 czerwca 2026 r. o godz. 10:00 za pośrednictwem platformy Clickmeeting. Podczas webinaru zostaną przybliżone zagadnienia związane z realizacją projektu badawczego takie jak: aplikowanie do konkursów NCN, podpisanie umowy o realizację projektu, aneksowanie umów, raportowanie  w projekcie a także zagadnienia z zakresu wynagrodzeń i stypendiów w projektach NCN oraz kontroli projektu w jednostce.

Szkolenie poprowadzą pracownicy NCN bezpośrednio zaangażowani w proces obsługi i rozliczenia projektów  badawczych.

W celu zapewnienia wysokiej jakości spotkania oraz komfortu kontaktu z Państwem planowana liczba uczestników została ograniczona do 50 osób. Przy rekrutacji decydować będzie kolejność zgłoszeń, niemniej jednak zastrzegamy pierwszeństwo kwalifikacji dla pracowników jednostek, którzy do tej pory nie brali udziału w warsztatach.

Zgłoszenia przyjmowane będą do dnia 29 maja 2026 r. za pośrednictwem formularza zgłoszeniowego. Potwierdzenie udziału zostanie przesłane do Państwa drogą e-mailową po zakończeniu naboru zgłoszeń. Zwracamy uwagę, że samo wysłanie zgłoszenia na webinar nie stanowi potwierdzenia udziału.

Zachęcamy do rejestracji.

Czy odwaga w badaniach się opłaca? Jakie wyzwania natury organizacyjnej, finansowej i etycznej stoją przed współczesną nauką na świecie i w Polsce? Jak odnaleźć się w dzisiejszej rzeczywistości naukowej i jednocześnie zachować równowagę w życiu? O tych i wielu innych tematach rozmawialiśmy podczas Dni Narodowego Centrum Nauki 2026 w Katowicach.

Prof. Ryszard Koziołek, prof. Marek Gzik, prof. Krzysztof Jóźwiak, dr hab. Agnieszka Turska-Kawa, prof. UŚ podczas briefingu prasowego przed inauguracją Dni NCN 2026 Dni NCN to wydarzenie odbywające się raz w roku w jednym z miast akademickich w Polsce. To dwa dni spotkań, dyskusji, warsztatów i szkoleń dla naukowczyń i naukowców, osób zatrudnionych w ekosystemie wsparcia nauki, a także studentów i doktorantów zainteresowanymi naukową ścieżką kariery.

6 i 7 maja Narodowe Centrum Nauki symbolicznie przeniosło się na Śląsk, na zaproszenie Uniwersytetu Śląskiego, lidera Konsorcjum Akademickiego – Katowice Miasto Nauki, by porozmawiać o tym, jak w ciągu 15 lat działalności NCN udało się wytworzyć w polskiej nauce kulturę grantową, zachęcić całe środowisko do udziału i w efekcie, skutecznie pomagać indywidualnym badaczom i zespołom uprawiać naukę na najwyższym poziomie.

- Narodowe Centrum Nauki odegrało ogromną rolę w przeobrażaniu polskiego pejzażu akademickiego. Ubieganie się o środki na badania stało się jednym z najważniejszych wyróżników samodzielności badawczej, ożywiając polskie życie naukowe. System grantowy usamodzielnił wielu badaczy, zwłaszcza młodych, którzy dzięki swojej pasji i pomysłowości wybili się na naukową niepodległość znacznie wcześniej niż byłoby to możliwe w tradycyjnym systemie – podkreślił prof. Ryszard Koziołek, rektor Uniwersytetu Śląskiego podczas oficjalnego otwarcia wydarzenia.

Prof. Tomasz Dietl podczas Dni NCN 2026 na Śląsku W inauguracji Dni NCN 2026 wziął udział wiceminister nauki i szkolnictwa wyższego prof. Marek Gzik. W swoim wystąpieniu mówił o nakładach na naukę i o ograniczeniach, z jakimi mierzy się obecnie rząd w kontekście finansów publicznych. Wydatki na badania i rozwój wynoszą w Polsce 1,1 proc. PKB wobec 2,2 proc. średniej europejskiej, czyli – jak zaznaczył – wciąż jest to o wiele mniej niż w krajach będących czołowymi gospodarkami świata. Wobec obecnej sytuacji geopolitycznej znaczna część środków publicznych jest przekierowana na obszary bezpieczeństwa i suwerenności technologicznej kraju. Prof. Gzik zadeklarował, że ministerstwo zabiega o zwiększenie udziału nauki w budżecie państwa. - Państwa głos jest dla nas ważny. Będziemy się wsłuchiwać i będziemy starali się przekonywać, oczywiście na poziomie rządowym, że inwestycja w polską naukę to inwestycja w rozwój całego naszego kraju – podkreślił.

Prof. Tomasz Dietl, przewodniczący Rady NCN, zwrócił uwagę, że w obliczu współczesnych wyzwań społecznych i geopolitycznych, NCN stara się aktywnie poszukiwać nowych możliwości finansowych, m.in. poprzez współpracę z Ministerstwem Obrony Narodowej, Narodowym Centrum Badań i Rozwoju oraz partnerami zagranicznymi w ramach funduszy unijnych czy norweskich. W swoim wystąpieniu podkreślił także, że oprócz podstawowej roli systemu grantowego, jaką jest zapewnienie finansowania badań, pełni on również inne, mniej oczywiste, ale równie ważne funkcje. – Przygotowanie projektu to moment, kiedy zastanawiamy się, co chcemy zrobić, z kim chcemy współpracować, jakie badania przeprowadzić, jaka aparatura jest nam konieczna. Pisanie wniosku jest zajęciem twórczym i przynosi efekty, nawet jak nie zdobędziemy dofinansowania. Odniósł się także do idei planu badawczego oraz zderzenia naukowej kreatywności z administracyjną rozliczalnością. - Naszym celem jest stworzenie nowych odkryć naukowych. I te odkrycia naukowe często przychodzą w momencie wykonywania projektu i nie możemy być związani harmonogramem. Namawiam państwa do odwagi w zmienianiu planów badawczych – podkreślił prof. Dietl.

prof. Krzysztof Jóźwiak podczas Dni NCN 2026 Dni NCN 2026 były okazją do świętowania obchodzonych w tym roku 15. urodzin Narodowego Centrum Nauki wspólnie ze środowiskiem naukowym Śląska. Dyrektor agencji, prof. Krzysztof Jóźwiak zaznaczył, że stworzenie w ciągu tych 15 lat spełniającego swoją rolę systemu grantowego było możliwe m.in. dzięki wdrożeniu niezależnej oceny eksperckiej peer-review. – W naszych konkursach wygrywają najciekawsze pomysły, najśmielsze hipotezy i najnowocześniejsze metody badawcze - podkreślił. Dotychczas NCN sfinansowało 34 tysiące projektów badawczych o wartości ok. 19,75 mld zł. Prof. Jóźwiak sięgnął po jeszcze jedną miarę: – Od kilku lat mówimy o pokoleniu NCN, czyli o wciąż rosnącej grupie badaczek i badaczy, którzy pod skrzydłami NCN albo naukowo dorastali, albo przyjeżdżali z zagranicy, albo budowali swoje pierwsze grupy badawcze, albo ugruntowali swoje naukowe pozycje. To setki lub nawet już tysiące najczęściej młodych naukowców, działających w najróżniejszych dyscyplinach na uniwersytetach, w instytutach badawczych i innych instytucjach rozsianych po całej Polsce. To osoby, które już teraz kształtują najważniejsze kierunki badawcze w naszym kraju, a w przyszłości w jeszcze większym stopniu będą zmieniać krajobraz polskiej nauki – podkreślił dyrektor NCN.

Jak znaleźć swoją (dobrą) drogę w nauce?

Dni NCN to przede wszystkim forum do wspólnej dyskusji o stanie i potrzebach polskiej nauki. W panelach dyskusyjnych spotkali się naukowczynie i naukowcy oraz decydenci, aby pomówić m.in. o odwadze w prowadzeniu badań w Polsce w kontekście wymogów finansowania publicznego oraz wyzwaniach natury etycznej w rzeczywistości pełnej zmiennych uwarunkowań i pułapek wystawiających na próbę rzetelność badawczą.

Granice poznania: czy odwaga w badaniach się opłaca? Panel dyskusyjny Kariera naukowa daje duże możliwości twórczego działania. W trakcie Dni NCN dyskutowano o tym, od czego zacząć swoją karierę, jak zdobyć doświadczenie, zbudować sieć kontaktów naukowych, poszukiwać nowych pomysłów badawczych, a także jak realizować badania i upowszechnić ich wyniki zgodnie z najlepszymi praktykami. Poruszono również tematykę marki osobistej badacza, procesu jej budowania i systemu mikrodecyzji wpływających na jej kształt.

Uczestnicy paneli wskazali na niebezpieczeństwa związane z koniecznością rozliczania pracy naukowej poprzez publikacje naukowe, w oparciu o system punktowy. Prof. Tomasz Dietl, przewodniczący Rady NCN, fizyk teoretyk, w trakcie dyskusji zdiagnozował dwa problemy dzisiejszej nauki – złe publikowanie wyników badań oraz problem z powtarzalnością i odtwarzalnością badań naukowych. Paneliści zgodzili się, że zachowanie etyki w pracy badawczej jest „nienegocjowalną koniecznością”. Każda badaczka i badacz powinni dążyć do publikowania wyników swojej pracy w miejscach, w których publikują liderzy w ich dziedzinie, aby mieć szansę na realny wkład w debatę akademicką, a w konsekwencji – ewaluacyjna wartość punktowa danego czasopisma nie powinna być jedynym kryterium wyboru miejsca publikacji. W dyskusjach podniesiono także kwestię otwartego dostępu do danych i publikacji, który powinien być umiejętnie wkomponowany w system ewaluacji pracy naukowej.

Transmisje z paneli dyskusyjnych: cz. 1, cz. 2, cz. 3

Jak funkcjonują na co dzień naukowcy w Polsce?

Kariera w nauce to wiele różnych składowych, m.in. obowiązków naukowych, badawczych, dydaktycznych, administracyjnych, ale też mniej oczywistych, np. monitoringowych. Podążanie ścieżką rozwoju naukowego wymaga elastycznego poruszania się na wielu płaszczyznach i równoważenia możliwości czasowych oraz potencjału jednostkowego danej osoby. Badaczki i badacze w Polsce funkcjonują na co dzień w wymagającym ekosystemie. Podczas Dni NCN 2026 szczególnie wybrzmiała konieczność podjęcia działań na rzecz utrzymania dobrostanu tej grupy zawodowej. - Często zapominamy, że badania prowadzą żywi ludzie, którzy mają swoje emocje, rodziny i zdrowie. Życie pozaakademickie jest kluczowym parametrem powodzenia prac naukowych. Badacz to przede wszystkim człowiek – i tylko jako osoba zrównoważona i zdrowa może realizować swoją misję najlepiej – podkreślił prof. Ryszard Koziołek, rektor Uniwersytetu Śląskiego.

Aktualne tematy na forum NCN

Spotkanie z Radą NCN: Jakość: Naturalna Cecha Nauki W trakcie Dni NCN 2026 na Śląsku można było również zajrzeć za kulisy pracy Rady Narodowego Centrum Nauki. Podczas otwartego spotkania członkowie gremium omówili zagadnienia, którymi zajmowali się w ciągu ostatnich lat. Podkreślili rolę badań podstawowych w rozwoju społeczno-gospodarczym i postępie cywilizacyjnym świata i kraju. Badania podstawowe nie tylko pozwalają pokonywać granice i poszerzać pola badawcze, ale także identyfikować nisze, które w krótszej lub dłuższej perspektywie czasu staną się źródłem nowych rozwiązań.

Dyskusja dotyczyła również jakości badań interdyscyplinarnych i transdyscyplinarnych, których liczba zauważalnie rośnie. Członkowie Rady omówili powody i uwarunkowania zmian w ofercie konkursowej NCN oraz w zasadach oceny, realizacji i rozliczania projektów. Uczestnicy spotkania dowiedzieli się m.in., dlaczego ocena ekspercka w konkursach NCN opiera się na recenzentach zagranicznych, jakie informacje otrzymują wnioskodawcy wraz z decyzją o finansowaniu lub odmowie finansowania oraz w jakich przypadkach przysługuje odwołanie.

Tematy i uczestnicy wszystkich paneli dyskusyjnych odbywających się w trakcie Dni NCN 2026.

Praktyczny wymiar Dni NCN 2026

Warsztaty dotyczące zarządzania danymi badawczymi, Dni NCN 2026 Podczas Dni NCN, oprócz otwartych debat, odbyła się rekordowa liczba sesji warsztatowych dla różnych grup odbiorców. Cztery sesje były przeznaczone dla naukowczyń i naukowców planujących złożenie wniosków w konkursach NCN. Mogli wcielić się w rolę ekspertów oceniających wnioski i w ten sposób nauczyć się, na co zwracać uwagę podczas konstruowania założeń swoich projektów. Dwie sesje warsztatowe dotyczyły przygotowywania planów zarządzania danymi, podczas kolejnych dwóch pracownicy administracyjni jednostek naukowych mogli poznać cykl życia projektu badawczego, od podpisania umowy aż do rozliczenia. Ostatnia, dziewiąta sesja warsztatowa, była poświęcona przeciwdziałaniu wypaleniu w świecie akademickim.

Organizatorzy Dni NCN 2026

Współorganizatorem Dni NCN 2026 był Uniwersytet Śląski, pełniący rolę lidera konsorcjum siedmiu śląskich uczelni publicznych – Konsorcjum Akademickiego - Katowice Miasto Nauki. W skład konsorcjum wchodzą: Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego w Katowicach, Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach, Akademia Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki w Katowicach, Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach, Politechnika Śląska, Śląski Uniwersytet Medyczny oraz Uniwersytet Śląski w Katowicach. 

Pokolenie NCN to badaczki i badacze wnoszący istotny wkład w rozwój nauki. Bohaterką 4. odcinka jest Karolina Ćwiek-Rogalska badająca kultury osadnicze powstałe po 1945 roku na obszarach postprzesiedleniowych w Polsce i dawnej Czechosłowacji.

Karolina Ćwiek-Rogalska jest kulturoznawczynią, bohemistką i etnolożką, profesorką w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk. Jej badania finansują Narodowe Centrum Nauki i Europejska Rada ds. Badań Naukowych. Jest laureatką Nagrody NCN 2023.

Rzeczy, które zadają pytania

Portret nieznanej kobiety z zakładu fotograficznego Wittmanów w dawnym Deutsch Krone, dziś Wałczu. Fragmenty dachówek z zakładów Sturma we Freiwaldau, dziś Gozdnicy, użyte powtórnie do umocnienia fundamentów powojennego budynku. Karolina Ćwiek-Rogalska traktuje takie przedmioty jako materialne ślady, które wywołują pytania o wcześniejszych mieszkańców tych terenów.

Badaczka pracuje z tezą, że rzeczy pozostałe po przesiedlonych społecznościach działają jak „duchy" poprzednich kultur – odsyłają do świata, w którym powstały, choć funkcjonują już w zupełnie innej teraźniejszości. Jak mówi sama badaczka, działają w dwie strony: kierują uwagę ku przeszłości, ale też „wychylają ją w przyszłość", bo każda praca z taką spuścizną jest robiona z zamiarem czegoś, co dopiero ma się wydarzyć.

Dla obszarów, na których takie procesy zachodzą, Karolina Ćwiek-Rogalska wprowadziła do nauki kategorię kultur osadniczych (resettlement cultures).

Powojenne migracje dotknęły co czwartej osoby w Polsce, a osiemdziesiąt lat po wojnie w polszczyźnie wciąż brakuje neutralnego języka opisu tych procesów – zarówno samych terenów, jak i osób, które tam przyjechały, i tych, które zostały stamtąd wysiedlone. Cudzysłów wokół „Ziem Odzyskanych" jest najbardziej widocznym śladem tego niedopowiedzenia.

Po co ta wiedza

– Rok 1945 nie był rokiem zerowym. Był początkiem długiego procesu kształtowania się nowych więzi, nowych znaczeń i nowych sposobów życia w przestrzeniach odziedziczonych po innych – mówi Karolina Ćwiek-Rogalska.

Pierwsze pokolenie osiedleńców traktowało nowe otoczenie jako obce, drugie – urodzone już na miejscu – przyjmowało je jako oczywistość. Trzecie i czwarte pokolenie zaczyna się o tę materialność „potykać" i pytać, kto był tam wcześniej. To one stoją dziś przed problemem, dla którego nie ma jeszcze gotowych narzędzi opisu – ani języka.

Na tych terenach powstają odrębne tradycje, niewidoczne w głównym dyskursie historycznym, a etnograficzny warsztat – długotrwała obecność w terenie, powracanie do rozmówców, praca z materialnością przedmiotów i archiwaliów – pozwala je opisać. Karolina Ćwiek-Rogalska określa cel swoich badań wprost: opisać, jak formują się nowe społeczności i jak wytwarzają własną „całość kulturową".

– Chciałabym, żebyśmy wyszli poza takie postrzeganie tych terenów jako jednobarwnej plamy na mapie, gdzie nic się nie dzieje, i zamiast tego zastanowili się nieco głębiej, co się tam takiego dzieje – mówi badaczka.

Wybrane cytaty

O pracy w terenie

Najczęściej wracam do tych osób po kilka razy, żeby o coś dopytać, albo żeby porozmawiać o czymś innym, albo żeby usłyszeć co słychać, powiedzieć co u mnie. Więc tam się nawiązują też bardzo często takie więzi – nie powiedziałabym może, że koleżeńskie, bo dzieli nas różnica wieku – ale takie więzi, taka relacja, która wykracza poza tylko „proszę mi odpowiedzieć na to i na to pytanie".

O archiwach

My czasami myślimy o archiwum jako takim miejscu, gdzie właściwie znajduje się wszystko, tylko trzeba dobrze poszukać, ale te nasze środkowoeuropejskie archiwa dużo przeszły, tak jak w ogóle te regiony, gdzie mieszkamy. To znaczy one są często uszkodzone, niekompletne, czegoś tam nie ma, coś zostało zubytkowane, coś nigdy tam nie trafiło. (...) Lubię wracać do dokumentów, które już widziałam kilkukrotnie, żeby jeszcze raz je przeczytać, bo ważna jest dla mnie też materialność tego dokumentu. Na czym on jest napisany, co jest z tyłu, jakie są późniejsze dopiski kolejnych czytelników, kto wcześniej tę teczkę przede mną oglądał.

O rzeczach jako duchach

Te rzeczy, które spotykamy w tych terenach postprzesiedleniowych, one działają trochę jak duchy tych poprzednich kultur, tych społeczności, które zostały stamtąd wysiedlone. Czyli takie przedmioty, które wywołują gdzieś pytania, nie zawsze dają odpowiedzi, ale przypominają o tym, że ktoś tam był wcześniej, niekoniecznie mówiąc kto.

Badania o przeszłości i o przyszłości

Im lepiej się znamy, tym bardziej jesteśmy odporni na historie, które nam inni opowiadają o nas. Mniej ulegamy takim opowieściom, które mają nam wyjaśnić świat i skłonić nas do czegoś, co może niekoniecznie jest prawdą.

Ten pomysł na te rzeczy jako duchy pokazuje, jak bardzo to, co robimy, nawet w przeszłości, jest wychylone w przyszłość. Zawsze robimy to z zamiarem czegoś, co dopiero ma się wydarzyć.

Czym jest NCN dla badaczy i badaczek?

To szansa na samodzielność i na sprawdzenie tego, czy nasz pomysł – jeżeli go przełożymy na projekt  – jest wykonalny, co o nim myślą inni i na uzyskanie informacji zwrotnej.

W konkursach OPUS 30+LAP/Weave i SONATA 21 wpłynęło ponad 3 700 wniosków – o blisko 500 więcej niż rok wcześniej. To największa edycja tych konkursów w historii NCN. Wyniki pierwszego etapu ogłosimy 27 maja, drugiego – 11 czerwca 2026 roku.

Termin 11 czerwca, choć późniejszy niż w latach ubiegłych, umożliwia osobom zakwalifikowanym do drugiego etapu, które nie otrzymają finansowania, złożenie wniosku w kolejnych konkursach – OPUS 31 i PRELUDIUM 25 – w których nabór trwa do 16 czerwca.

Liczba wniosków rośnie, nasze możliwości nie rosną

Wzrost liczby wniosków o około 15 procent w konkursach OPUS 30+LAP/Weave i SONATA 21 wpisuje się w szerszy trend – naukowcy pracujący w Polsce składają coraz więcej wniosków do NCN. W rozstrzygniętych w lutym konkursach MAESTRO 17 wniosków było o 20 procent więcej niż poprzednio, w SONATA BIS 15 – o 15 procent. W zakończonym w lutym naborze SONATINA 10 wzrost wyniósł niemal 34 procent rok do roku. Większej liczby zgłoszeń spodziewamy się również w trwającym do końca lipca konkursie MINIATURA 10.

Zwiększona liczba wniosków to dobra wiadomość – świadczy o ambicji środowiska naukowego i o tym, że badaczki i badacze mają pomysły, które chcą realizować.

To jednak także ogromne wyzwanie organizacyjne dla NCN. Mimo naszych wielokrotnych apeli nie zmieniły się istotnie nakłady na funkcjonowanie instytucji ani limity osób, które Centrum może zatrudnić. Zwiększoną liczbę wniosków obsługuje ta sama liczba pracowników, która odpowiadała za ten proces kilka lat temu.

Skalę obciążenia obrazuje liczba zadań, przed którymi stają koordynatorzy dyscyplin oraz pracownicy Działu Obsługi Wniosków NCN.

W trakcie oceny formalnej każdy wniosek wymaga m.in. sprawdzenia, czy nie zachodzi konflikt interesów – czyli powiązania między jego autorem, osobami wskazanymi we wniosku i zagranicznymi współpracownikami a ekspertami, którzy będą go oceniać. Weryfikujemy także liczbę wniosków złożonych i realizowanych przez kierownika projektu w tym samym czasie oraz ewentualną przerwę po wcześniejszej negatywnej decyzji. Sprawdzamy, czy uczelnia lub inna jednostka wskazana do realizacji projektu spełnia wymogi określone w warunkach konkursu, a także analizujemy długość opisu projektu, poprawność kosztorysu, wykaz publikacji i kompletność wszystkich obowiązkowych zakładek. W konkursach LAP/Weave wyniki oceny merytorycznej przekazujemy dodatkowo agencjom partnerskim.

Na etapie oceny merytorycznej większa liczba projektów wiąże się m.in. z koniecznością zweryfikowania większej liczby opinii przed posiedzeniami zespołów ekspertów, przeszkolenia większej liczby ekspertów oraz zaproszenia szerszego grona recenzentów zewnętrznych, którzy przygotują recenzje wniosków zakwalifikowanych do drugiego etapu.

Wzrost liczby wniosków przekłada się również na czas trwania posiedzeń zespołów ekspertów, które teraz nierzadko trwają trzy dni. Biorąc pod uwagę, że ocena odbywa się w 26 panelach dziedzinowych, istotnie wydłuża to łączny czas tego procesu.

Po zakończeniu każdego etapu musimy także zweryfikować znacznie więcej uzasadnień decyzji.

Ocena zgodna ze standardami

Wiemy, jak ważny jest termin ogłoszenia wyników dla planowania dalszych badań i kariery naukowej. Jednocześnie naszym priorytetem pozostaje rzetelna i rygorystyczna ocena, na której opiera się zaufanie środowiska naukowego do NCN. Właśnie dlatego wyniki tegorocznej edycji tych konkursów ogłosimy kilka tygodni później niż zwykle – jest to czas niezbędny do przeprowadzenia procesu w pełni zgodnego z naszymi standardami.

Ponowne złożenie wniosku w kolejnych konkursach NCN

Wyniki OPUS 30+LAP/Weave i SONATA 21 zostaną ogłoszone tuż przed zamknięciem naboru do OPUS 31 i PRELUDIUM 25. Wnioskodawcom, którzy nie otrzymają finansowania w OPUS 30+LAP/Weave i SONATA 21, a będą chcieli ubiegać się o nie w kolejnych konkursach, przypominamy, że jeśli zadania badawcze pokrywają się z poprzednim wnioskiem, jego złożenie jest możliwe dopiero wtedy, gdy decyzja dyrektora NCN o odmowie finansowania stanie się ostateczna. Następuje to po upływie 14-dniowego terminu na odwołanie.

Aby zdążyć ze złożeniem nowego wniosku w naborze trwającym do 16 czerwca, wnioskodawca musi zrzec się prawa do odwołania przed upływem tego terminu.  Z chwilą doręczenia takiego oświadczenia do NCN decyzja staje się prawomocna, co umożliwia ponowne złożenie wniosku w nowych konkursach.

Oświadczenie wnioskodawca składa do NCN w formie pisemnej na adres: ul. Twardowskiego 16, 30-312 Kraków, albo elektronicznie (podpisane podpisem zaawansowanym lub kwalifikowanym w formacie PAdES) na ESP: /ncn/SkrytkaESP lub na adres do doręczeń elektronicznych: AE:PL-30168-16398-EHSIE-12.

W razie pytań dotyczących zrzeczenia się prawa do odwołania, zachęcamy do kontaktu z opiekunem wniosku wskazanym w systemie OSF.