Polscy polarnicy uruchomili infrastrukturę badawczą BERA, która umożliwi gromadzenie i analizowanie próbek z różnych obszarów norweskiego Svalbardu oraz ułatwi ich transport do Polski. Badania polarne od lat stanowią ważny obszar badawczy dla naukowców z kraju, są finansowane również przez Narodowe Centrum Nauki.
Oficjalne otwarcie Centrum BERA, 23 stycznia 2025, fot. Polskie Konsorcjum Polarne
Na terenie Norwegii i Islandii polscy polarnicy prowadzą badania środowiskowe i nad zmianami klimatu. Badają kriosferę, czyli część hydrosfery obejmującą wody w postaci niezanikającego lodu lodowcowego, morskiego i gruntowego. Prowadzą także badania społeczne, polityczne oraz kulturowe. W norweskim archipelagu Svalbard znajdującym się na Oceanie Arktycznym polscy badacze są obecni od lat 50. XX wieku. Znajduje się tam kilka polskich stacji badawczych. Niedawno otwarto centrum badawczo-logistyczne BERA w Longyearbyen.
Centrum BERA, którego nazwa wywodzi się ze staronordyckiego słowa oznaczającego "niedźwiedzicę", jest wspólnym projektem zrealizowanym dzięki współpracy siedmiu instytucji naukowych: Uniwersytetu Śląskiego (lider), Instytutu Geofizyki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie i Instytutu Oceanologii Polskiej Akademii Nauk w Sopocie, Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie i Uniwersytetu Wrocławskiego. Instytucje będą finansować działania Centrum oraz wspierać jego utrzymanie przez następne 10 lat. BERA prowadzi działalność w trzech obszarach: wsparcie logistyczne, badania naukowe oraz działalność dydaktyczna i edukacyjna. Jego działalność przyczyni się do intensyfikacji międzynarodowej współpracy naukowej, co pozwoli na poszerzenie zakresu prowadzonych badań oraz wymiany wiedzy.
Utrzymywanie infrastruktury oraz prowadzenie monitoringów środowiskowych poza granicami Polski w trudnych warunkach panujących w rejonach arktycznych jest dużym wyzwaniem, wymagającym wsparcia z wielu źródeł. Narodowe Centrum Nauki od lat finansuje prace badawcze w tych rejonach, zarówno w ramach konkursów krajowych, jak i dzięki środkom zewnętrznym.
NCN było operatorem programu Badania podstawowe w ramach ostatniej edycji funduszy EOG i funduszy norweskich. Zorganizowaliśmy konkurs GRIEG, w którym wsparcie otrzymało 7 projektów w obszarze badań polarnych. Sfinansowaliśmy również projekt predefiniowany CRIOS angażujący 7 partnerów z Polski oraz 4 z Norwegii, a także inicjatywę bilateralną HarSval angażującą 11 polskich i 14 norweskich partnerów. Dzięki funduszom EOG i funduszom norweskim możliwe było wzmocnienie współpracy badawczej między Polską i Norwegią, w tym badań interdyscyplinarnych, zmodernizowanie i rozbudowanie zautomatyzowanej sieci monitorowania kriosfery Spitsbergenu, rozwój Polish Polar DataBase, udostępnianie danych zgodnie z zasadami FAIR data oraz Open Science oraz organizacja warsztatów mających na celu harmonizację i standaryzację prowadzonych badań.
O badaniach nad lodem morskim, warunkach pracy badaczki wybrzeży na Spitsbergenie oraz równowadze między życiem prywatnym i zawodowym w rozmowie z Anną Korzekwą-Józefowicz opowiadała dr Zuzanna Świrad, geomorfolożka z Instytutu Geofizyki PAN.
